Елдар Құдайбергенов

Қазақстанның басты проблемасы

Елдар Құдайбергенов — Sat, 27 Dec 2025 00:00:00 +0000

Қазақстанның басты проблемасы - коррупция. Коррупцияны толық жою мүмкін емес, бірақ оны айтарлықтай азайтуға болады. Статистика, рейтиң үшін емес, өзіміз үшін. Тек сол кезде ғана біртіндеп баға да, өмір сүру деңгейі де, адамдар арасындағы қарым-қатынас та жақсара бастайды. Әрине бұл бірден болмайды.

Терең тамыр жайған коррупциядан ес жию үшін көп жыл қажет. Ол күн келгенде адамдар шынымен әділетті полиция қызметкерлерін көреді, сосын прокурорды, сосын сотты. Қабылданған заңдар да ХАЛЫҚҚА керек екенін байқай бастаймыз. Сосын адамдар сайлауға мән бере бастайды. Елдің журналистикасына сөз бостандығы қайта оралады (ондай кез болып па еді өзі?). Мәдениет өркендейді. Алдымен отандық фильмдер түрлі жарыстардың шортлистіне ілініп жүреді, сосын Оскар алады. Грэмми деген жай әншейін сән болып қалады. Әлемдік университеттер өздері еліміздің универлерімен серіктестік орнатады. FAANG елімізде тек офис ашып қана қоймай, инфрақұрылымын да құрады, еліміз Орталық Азияның high tech-хабына айналады. Елден кеткендер бар жиған тәжірибесімен елге өздері оралады. Ауылда тұру престиж, өйткені таза ауа, табиғат, бәрі дерлік эко. Елдің барлық аймағында шапшаң интернет. Волонтер болу баға алу үшін қадам емес, әдет. Әр азаматқа 250 сағат тегін терапия. Халықтың денсаулығы жақсы болса да, елімізде медицина дамып жатыр, өйткені елімізге басқа елдерден адамдар келіп емделеді. Алғашқы Нобель сыйлығы. Әскер, полиция, мемлекеттік қызметкер, мұғалім, медик елдің ең сыйлы мамандары. Президент бірнеше жылға ғана жалданған адам екенін түсінеді. Ендігі срок туралы ойы да жоқ. Партиялар көп. Қалаулымның орнына парламент отырысын көреміз.

Ал енді осындай керемет көрініске коррупцияны қосыңыз - Қазақстанның қазіргі жағдайын аласыз. Біздің елді шірітіп отырған бір құмалақ - осы коррупция. Қай проблеманы алсаң да - түбіне үңілсең, бәрібір коррупцияға барып тіреледі.

Бұл постқа түртпек болған - «халыққа бірдеңенің мәдениетін үйрету керек» деген жаңалық. Қай жерден кезіккені белгісіз. Коррупция азайса, экономика дамиды, халықта ақша пайда болады, тоқшылық жерде мәдениет өзі-ақ пайда болады.

Стрим не болды сонымен?

Елдар Құдайбергенов — Thu, 11 Dec 2025 00:00:00 +0000

ЖИ мен бағдарламалауды ағылшын тілінде үйренушілерге арналған стримдерімді алдағы дүйсенбіде бастаймын.

— деп басталған дүние үш-ақ қадам жасап, қазір тоқтап тұр. Шынын айтайын: уақыт жоқ. Әмрикада әлі тұрақты жұмыс таппадым, сондықтан күнделікті өмірім мен табыс жоспары кішкене хаосқа айналған. Осы себептен Қаңбақ шал сияқты қашан үзіліс болатынын, қашан жұмыс шығатынын нақты айту өте қиын. Кейде ойлайсың: «Әр дүйсенбі үйде боламын, демаламын» деп. Ал келесі аптада тура сол күні керемет жұмыс шығып қалады.

Мен үшін, әрине, стримге қарағанда күнделікті табыс маңызды. Сондықтан ол күні стрим болмайды. Сосын тағы бір шаруалар шығып, келесі стрим де өтпей қалады. Бұлай жалғаса беру ыңғайсыз әрі тиімсіз.

Сондықтан мәселені былай жасайық: оқуды жалғастырамыз, бірақ мәтін және аудио форматында. Мақсатымыз маңызды, тақырып өте қызық — сондықтан қалай болғанда да бір амалын тауып бұл істі жалғастырайық.

Ал жалпы стрим жасау идеясы маған өте ұнайды. Мүмкін, болашақта рандом уақытта, рандом тақырыптарда стримдер жасап тұрармын.

Подкастың RSS-арнасына жазылған жөн

Елдар Құдайбергенов — Fri, 14 Nov 2025 00:00:00 +0000

Бүгін Apple Podcasts Connect дашбордына кірсем - алдымнан жаңаланған Terms of Service шыға келді. Сол сәтте әлгі бір ой қайта келді: барлық платформалардың өз ережесі бар. Ертең алгоритмін өзгерте ме, эпизодты жасыра ма, аккаунтыңды жоя ма, қолжетімділікті шектей ме — бәрі солардың қолында.

Бірақ осы арада сіздің тәуелсіздігіңіздің кепілі бола алатын көпір бар, ол — сіздің подкастыңыздың, не блогыңыздың RSS-арнасы.

Оқырман/тыңдарман дәл сол RSS-ке жазылса, ол контентті тура өзіңізден алады. Арадағы платформасыз, кешігусіз, фильтрсіз, цензурасыз, алгоритмсіз. «Мынаны көрсетеміз, мынаны көрсетпейміз» деп шешетін ешкім жоқ.

RSS — сіз бен аудиторияңыз арасындағы ең таза, ең тәуелсіз, ең тұрақты арна. Нағыз техникалық еркіндік осыдан басталады деуге болатын шығар.

Urker 2025: «Үздік подкаст» номинациясы туралы

Елдар Құдайбергенов — Mon, 10 Nov 2025 00:00:00 +0000

Жақында Urker өтіпті, ол жерде LStories деген жоба "Үздік подкаст" атаныпты. Ляйла Султанкызы, құтты болсын! Алайда осы жерде атап өте кететін бір мәселе болып тұр: "Үркердің" сайтында подкастқа қатысты "подкастың барлық эпизодттары подкаст хостиңінде жариялануы керек. Өтінімге подкастың RSS-арнасының сілтемесін жолдау керек" деген талабы бар. Оны кезінде өзіміз атсалысып жүріп енгізгенбіз. Алғашқы жылы бұл номинацияда Әйнел Әмірханның "OY-DETOX" деген подкасты жеңді. Оның жасап жүрген дүниесі "Үркердің" "Үздік подкаст" номинациясында қойылған талапқа 100 пайыз сай: барлық эпизодтары подкаст-хостиңге жарияланған және оның RSS-арнасы бар.

Ал енді сұрақ: биылғы жеңімпаз LStories-тің RSS-арнасы қайда? Мен өзім білетін подкаст дерекқорларын екі мәрте ақтарып шығып, оны еш жерден таба алмадым, іздеу жүйелері де, ЖИ-лар да еш нәтиже бермеді.

Егер LStories жобасының RSS-арнасы жоқ болса, онда ол жеңуді былай қоя тұрғанда, іріктеу кезеңінен қалай өтті? Бұл сұрақ екі тарапқа да бағытталады: ұйымдастырушы тарап өнімнің өз талаптарына сәйкестігін тексеруі керек еді, ал қатысушы тарап конкурстың талабына сай жоба жолдауы керек емес пе?

Егер Ютубта жатқан, бірақ RSS-арнасы жоқ жоба "Үздік подкаст" номинациясына қатыса алса, онымен қоймай, жеңіп шыға алса, онда бұл номинацияның "Үздік YouTube-арна" номинациясынан не айырмашылығы бар?

Иммиграция туралы басты сұрақ

Елдар Құдайбергенов — Sat, 08 Nov 2025 00:00:00 +0000

Әзірге мен үшін "иммиграцияға кеткенім дұрыс болды ма, жоқ па?" деген осы иммиграциядағы байланысты ең басты сұрақ болып тұр. Басқа сұрақтарға қарағанда бұл сұрақтың нақты, жалпыға ортақ, тұрақты жауабы жоқ сияқты. Кейде «кеткенім дұрыс болған екен, шүкір» десем, кейде «мүмкін…» деп бір ой басталады да, бірақ оны ары қарай ойламай-ақ қоямын. Олай ойлаудың мәні жоқ сияқты ма? Не болса ад болары болды. Мен отбасыммен осындамын, әзірге осында боламыз. Аман есенбіз, құжаттарымыз зың, жұмыс бар.

Кейде қазір қандай қиын кезеңнен өтіп жатқанымызды аңғармайтын шығармыз деп ойлаймын. Психика өзін қорғау үшін мәселені жеңіл ғылып көрсететін сияқты.

Осыларды ескере келе мен бір лайфхак таптым: мен зерттеймін. Мысалы, американдық өмір салтын, адамдарды, мәдениеті мен салттарын. Кез келген нәрсені, не құбылысты зерттеу өте қызық. Ал зерттеу объектісін, сол объекті туралы бір ерекшелікті түсіну әдемі хәл дер едім.

Алдынды Хеллоуинге шықтық. Әдетте киноларда көрсеткендерден әлдеқайда қызық болды. Мен өзім олай болады деп ойламағанмын. Кейін ойлап қарасам американдықтар өздеріне керек мерекені "қолдан" жасап ала береді екен. Хеллоуиннің негізі діни болса да, қазір ол ойын-сауық, сән-салтанат пен коммерцияға бағытталған.

Сол сияқты Thanksgiving деген мерекені алып қараңыз. Бірінші рет тойланған соң ішіндегі бір пысық осылай жыл сайын тойлап тұрсақ қайтеді деген. Кейін оны мемлекеттік мейрамға айналдырған. Қазіргі таңда бұл дерлік бүкіл мемлекет бірігіп тойлайтын әдемі мереке. Бұның арғы жағында негіз жоқ деп айта алмаймыз әрине, бірақ бұл осы жердегі халықтың өзіне керек нәрсені еш негізсіз-ақ қабылдай алатынына дәлел деп ойлаймын.

Жалпы алғанда әлгі сұраққа мен әзірге "Иә" деп жауап беремін.

Стрим бастадым

Елдар Құдайбергенов — Mon, 20 Oct 2025 00:00:00 +0000

ЖИ мен бағдарламалауды ағылшын тілінде үйренушілерге арналған стримдерімді алдағы дүйсенбіде бастаймын. Астана уақыты бойынша 21:00-де stream.yeldar.org сайтында басталады. Әзірге маған ыңғайлы уақыт осы. Әр стрим жазылады, оған қоса ютуб пен туитчке де ре-стрим жасалады, бірақ ол жерде чат болмайды. Басты чат телеграмда @stdevs, ал стрим кезінде жаңағы сайттың бетіндегі чат істеп тұрады. Телеграмдағы чатқа қосылысаңыз, қазірден бастап танысып, араласа берейік. Жақында тест-стрим жасаймын, сол стримде сұрақ-жауап істейміз.

Сілтемелер:

Стримнің ең басты беті https://stream.yeldar.org

Телеграм-чат: https://t.me/stdevs

Ре-стрим https://www.twitch.tv/ye1dar және https://www.youtube.com/@yeldarx

Стримде кездескенше!

ЖИ туралы мақсат: осыған дейін болмаған нәрсе жасау

Елдар Құдайбергенов — Mon, 20 Oct 2025 00:00:00 +0000

Көріп отырмыз, жағдай жақсаратын түрі жоқ. Мәселені өз қолымызға алмасақ болмайтынына мың рет көзім жетті. Мен мұны ішім пысқандықтан ойлап тапқан жоқпын. Біреудің шектеп бергеніне мәз болып отырудан, біреудің жасағанына таңғалып, сол туралы жаңалықтың аудармасын ғана оқудан шаршағандықтан бастадым. Осы ұсынысымнан дым шықпаса да - "неге жай ғана істеп көрмеске?" деймін де.

Бір жақсы жері біз қазір ЖИ бойынша нөл емеспіз. Бұған дәлел Higgsfield - алғашқы Қазақстандық Unicorn - қазір оны 1 миллиард АҚШ долларына бағалап отыр. Әдемі ғо? Енді осы толқынды ары қарай іліп алып кету керек деп ойлаймын.

Міне, дәл осындай ойлардан кейін төмендегі мәтін пайда болды 👇

ёЖасанды интеллект - қазіргі интернеттің шыңы. Қаласаңыз, оны Эверест десек те болады. Мен ойлаймында: неге бізге сол шыңды бағындырмасқа? Технологияның қарқынды дамыған заманында бізге не кедергі? Шындығында - дерлік ештеңе. Ескі өзіміз ойлап тауып алған "шектеулерді" тастайық, екі қолға бір күрек алып, қаза берейік - қаза берейік те, алтын таппайынша тоқтамайық.

Алдымен бізге ағылшын тілі керек. ЖИ туралы мен тұтынып жүрген ақпараттың 100%-ы ағылшын тілінде. Иә, басқа тілдерде де материал бар, бірақ ағылшынсыз бүгінгі заманда инновация жасауға болады дегенге сену қиын. Негізі бізде қазу үшін бірнеше күрек болады, сол күректердің бірі осы тіл. Алдыңғы постта жазған сервер, домен, сайт, пошта сияқты нәрселер - бұлар десеңіз интернеттің әліппесі. Осыларды бағындырып алған соң, басқа нәрселерді жасау оңай болады (деп ойлаймын десең 😁).

Мен осындай екі қоянды бір оқпен ататын шешім таптым. Біз бірге ағылшын тіліндегі сабақтар мен нұсқаулықтарды қолданып жеке сервер көтеріп, сайтымызды жасап үйренеміз. Мен стрим бастаймын - ал сіздер қосылыңыздар. Сөйтіп, осы жолды бірге өтейік. Тілді де үйренеміз, жеке сайтымызды да жасаймыз.

Осылай қарапайым нәрселерді жасап үйренген соң біз әлемдегі ЖИ бойынша ТОП, нөмірі БІР университеттердің ең мықты, жаңа, ашық курстарын бірге өтеміз. Әрине, ағылшын тілінде. Ол кезде біздің ағылшымыз да әжептәуір болып қалады. ЖИ сияқты нәрселерді жасау үшін IELTS 7-8-9 болуы міндетті емес. Тілді үйреніп, бұл курстарды өтудегі мақсат: осыған дейін болмаған нәрсе жасап шығу. Бұл дүние біз ойлағандай қиын емес екен, біздің де қолымыздан келеді екен. Дәлел - Higgsfield.

Ескертулер: бұл ұзаққа созылатын шара. Қатысу тегін. Мен ағылшын тілі мұғалімі емеспін. Менде сызып қойған "жол картасы" жоқ, әзірге бәрі динамика. Ешкімге ешқандай кепіл бере алмаймын - әркім өз дамуына жауапты. Жап-жаңа нәрсе жасауда менің аз-маз тәжірибем бар + біз бұл жолда жалғыз болмаймыз. Қатысамын десеңіздер - қосылыңыздар. Стрим ютубта, ал чат Телеграмда болады.

Әзірге осы ✌️

Бұл пост ең алғаш рет фбда жарияланған.

Podcast.kz туралы

Елдар Құдайбергенов — Sat, 18 Oct 2025 00:00:00 +0000

podcast.kz - ресейлік қызмет

Podcast.kz иесі ресей азаматы, бұл қызмет ең алдымен ресей заңына бағынады, содан кейін барып қаласа ғана басқа елдердің заңын ескереді. Бір сөзбен айтқанда podcast.kz - ресейлік қызмет. Оның басқа да домендері бар, мысалы pc.st деген сияқты, бірақ бұның бәрі ресейлік.

Бұл жобаға менің еш қатысым жоқ. Кезінде интерфейсін қазақ тіліне аудару барысында кеңес бергенмін, болды. Енді сіздерді бұл қызметті қолданбауға шақырамын. Оның орнына подкастыңызға әмбебап сілтеме жасап беретін https://pod.link сияқты құралдарды қолдансаңыз болады.

Жақында блогыма жеке тұлғаның, мекеме не БАҚ-тың техникалық тәуелсіздігі туралы материалдар жариялаймын, подкастымның эпизодтарында да осы тақырып туралы айтамын. Егер сұрақ-пікірлеріңіз болса, маған хат жаза аласыздар.

Елдегі ЖИ туралы мәселе

Елдар Құдайбергенов — Fri, 17 Oct 2025 00:00:00 +0000

ЖИ хайпқа жақсы болды. Қит етсе болды - ЖИ. Анау да ЖИ, мынау да ЖИ. Оны орынды қолдана ма, жоқ па - бәрібір. Ал оның бәрі - ары кетсе ChatGPT.

Басқа елдердің жасап қойғанын ғана қолданудан шаршамадыңдар ма? Біз сияқты ел қай салада болмасын озып, алға шығу үшін әлі ешкім жасамаған нәрсені жасау керек. Қытай сияқты қыруар халқы бар ел болсақ, санмен-ақ алар едік. Ал біз небәрі 20 миллионбыз. Бұл - әлемдік аренада түк емес. Бізді алға сүйрейтін тек жаңа инновациялар ғана. Ал қазір - ЖИ заманы.

Енді сол инновация қайдан және қалай пайда болады? Мысалы, ЖИ-ді алайық (немесе жалпы кез келген саланы). Ол үшін ЖИ-ді тереңінен, негізінен бастап игеру керек. Қазіргі кездегідей орташадан қосыла салу алысқа апармайды. Мысалы, әлгі SKAI-ды жасағанша, freeCodeCamp, The Odin Project, Exercism, futurecoder, CS50 сияқты ашық әрі тегін дүниелерді тілімізге аударған дұрыс еді.

Немесе халық жаппай ағылшын тілін игеруі керек. Содан кейін жоғарыдағыдай курстарды ментор көмегімен өту қажет. Мақсат - сертификат алу емес, жаңа жоба жасау. Тіпті ағылшын тілінің өзін сол курстарды оқу барысында-ақ үйренуге болады.

Сосын өзімізді мақтай бермей, шынайы жағдайымызды мойындау - бізге көмектесетін ең үлкен қадам. Мойындайықшы: біздің нағыз депутат - Назаров мырза. Міне, біздің шынайы деңгейіміз осы. Ол өз орнында ӘЛІ отыр; ол тіпті өзінің не істегенін де түсінбеді. Мақтанады. Ендігі жылы анасын тағы да құттауы мүмкін.

Отыз жылда екі-ақ президент көрдік, ал 1995 жылғы Конституциямыз, егер мен шателеспесем, кем дегенде алты рет енгерді. Бұл - біздің демократия деңгейіміздің айнасы. Ертең БАҚ-тан "госзаказды" алып тастаса 90% жабыла салады; бұл журналистика емес, бұл - мемлекетпен бизнес. Жағдай осындай.

Егер біз осылай, жағдайымызды мойындамай, тек көзбояушылықпен кете берсек - болашағымыз қазіргі жағдайдан да жаман болары мен үшін анық.

Шамамен сегіз жыл бұрын терапевтпен жұмыс істей бастағанмын. Сол жерде үйренген ең үлкен нәрсе - өзіңнің бойыңдағы өзіңе ұнамайтын қасиеттерді мойындау немесе ата-анаң да періште емес екенін, оларды қалай бар, солай қабылдауды үйрену. Нағыз прогресс - дәл осындай мойындаулардан басталады.

Қаласаң, мен осы мәтінді публикацияға дайын форматта (мысалы, Medium, Facebook, LinkedIn, Substack немесе Telegram пост ретінде) реттеп, жоғарғы жағына тақырып пен қысқа аннотация (2 сөйлемдік кіріспе) қосып берейін. Солай жасайын ба?

(Соңғы абзац әзіл зб)

Алты жылдық ізденістің жауабы

Елдар Құдайбергенов — Sat, 27 Sep 2025 00:00:00 +0000

Алты жыл бойы подкастиңді неге зерттеп жүргенімді ақыры түсіндім. Барлығы адамның техникалық тәуелсіздігі, керек десеңіз - оның еркіндігі туралы екен! Міне, кезінде «подкаст деген не?» деген сұрақтың жауабынан басталған идеям енді толық. Уф! Жеңілдеп қалдым ғой. Енді осы тақырып бойынша кітапты жазуға да болады. Шынын айтсам, оның да шамамен 80% басымда дайын - тек жазу ғана қалды. Бұл да оңай емес екенін білемін, бірақ бұл - істеуге тұрарлық іс! Тек алты жылға созылмасын)))

Қазақстандағы медиа тәуелсіздігі

Елдар Құдайбергенов — Fri, 12 Sep 2025 00:00:00 +0000

Қазақстандық медиалар мен билікке тік сөйлеуге тырысып жүрген бірнеше журналист, блогерлердің YouTube арналарын страйк келіп, монетизациясы өшіп, тіпті бұғатталып жатыр. Шынымды айтсам, бұған таңғалмадым: кімде бұғаттауға мүмкіндік болса, уақыты келгенде соны жасайды. Демек, егер сіз медиа не блогер болсаңыз, технологиялық тәуелсіздікті дәл қазірден бастап қалаңыз. Әлі де кеш емес.

Негізгі қағида: өз инфрақұрылымыңыз сіздің қолыңызда болуы керек.

Өз доменіңізде бөлек сайт ашыңыз. .kz доменінде емес.
Аудио, видео, сурет және өзге медиа файлдарыңызды өз серверіңізде сақтаңыз.
Алдымен өз сайтыңызда жариялаңыз, содан кейін ғана басқа желілерге дубликат ретінде таратыңыз.

Аудиториямен тікелей байланыс: оқырманды сізге тікелей жазылуға шақырыңыз email, SMS, RSS арқылы. Басқа арналарды жоққа шығармаймын - олар керек. Бірақ ол жақта сіз қонақсыз: ертең «ұнамай» қалсаңыз, бір сәтте шығарып салады. Бұл жердегі басты проблема біздің аудитория email, SMS, RSS дегендерді қолдану білмеуі мүмкін, сондықтан болашағымыз үшін аудиторияны медиасауаттандырумыз керек болады.

Мұның бәрін мен шамамен бес жыл бұрын да айтқанмын, бүгін де айтамын. Ең бастысы - медиаға шектеу салынбауы, ешқандай. Қажеттілікті жұрт өзі анықтайды. Ал алгоритмдер мен ректер тұрақсыз: бүгін бар, ертең жоқ.

Егер алдағы сайлау кезінде «ақша сындыру» үшін ғана жаңалықтар сайтын ашсаңыз, ол үшін тіпті тегін Tilda да жетеді. Ал болашағы бар, тұрақты медиа жасағыңыз келсе, қауіпсіздік пен тәуелсіздік - басты басымдығыңыз болуы шарт.

Осы тәуелсіздікті жартылай іске асырып отырған Азаттық Радиосы: домен .kz емес, медиалары өз серверлерінде. Оладың шегі заң, этика. Технологиялық тұрғыдан оларға шара жоқ десе болады.

Мен де бағдарламалап үйреніп, ProxyFeed деген құрал жасап жүрмін — ол да адамдарға өзінше бір тәуелсіздік береді. Қазір 30 RSS-арна қосылған, жоба ақырындап дамып келеді.

Ұсыныс: медиаңызды толық тәуелсіз еткіңіз келсе, хабарласыңыз. Үшеуден құралған бағдарламашылар командасымен тұтас YouTube арнаңызды жеке сайтқа көшіріп, тіпті бөлек қосымшаңызға жариялап бере аламыз. Кішкентай мысал: жан-жақта шашылып кеткен подкастымның эпизодтарын бір сайтқа жинап, әдемі де тұрақты қылып қойдым. Сіздің медиа да осындай тұрақты, тәуелсіз бола алады.

Бұл тақырып мен үшін өте қызық. Оны әрі қарай да зерттей беремін.

ProxyFeed-тің алғашқы нұсқасы дайын

Елдар Құдайбергенов — Sun, 08 Jun 2025 00:00:00 +0000

Осы тақырыпқа қатысты алғашқы постар: бірінші, екінші.

Әдеттегідей, ең басты өзгерісті бірден айта кетейін: енді ProxyFeed тек подкастардың ғана емес, кез келген RSS-арналармен жұмыс істей алады. Ешқандай шектеу жоқ деуге болады.

Басында бұл құралды тек өзім үшін жасап, тек подкаст жағынан ойлаппын. Бірақ уақыт өте келе байқадым — қолданушылар мен ойлағаннан әлдеқайда көп, әрі әртүрлі екен. Енді, мысалы, осы блогтың да RSS-арнасы өзгерді: https://feed.yeldar.org/weblog

Ескі арна да әзірге жұмыс істей береді. Бірақ болашақта блогымды басқа доменге ауыстыратын болсам, тек ProxyFeed жасаған арна жұмысын жалғастырады. Өйткені бастапқы (кіріс) арнаның сілтемесі өзгеріп кетеді ғой.

Монетизация туралы ойым түзелді. Осы жобаны әрі қарай дамыту үшін болашақта ақылы нұсқасын енгізу туралы жоспарым бар. Және сол төлемге лайық нақты мүмкіндіктер де болады. Қазірдің өзінде кейбір қосымша функцияларды жасап жатырмын.

Подкаст RSS-арнасына Podcasting 2.0 стандартындағы тегтерді біртіндеп қоса бастадым. Алғашқылардың бірі — <podcast:funding>. Ендігі кезекте podcast:locked болады деп отырмын. Алғашқы мақсатым — Podcast Standards Project ұсынған негізгі тегтер тізімін толық қосу. Кейін қалғандарын да енгіземін:

ProxyFeed-тің өзегі

Елдар Құдайбергенов — Thu, 15 May 2025 00:00:00 +0000

Ескерту: бұл посттағы "негізгі нысан" деген нәрсе ОББ–дағы main entity-ге еш қатысы жоқ... деуге болады.

Қазіргі таңда ProxyFeed толыққанды жұмыс істеп тұр. Аудиоблогымның RSS-арнасын дәл қазір сол таратып жатыр. Бәрі дерлік ойдағыдай.

Алдыңғы нұсқадан басты айырмашылық — ProxyFeed-тің негізгі нысанын (main entity) анықтадым. Ол — біз пайдаланушыға жасаған жаңа RSS-арна. Яғни, жүйедегі барлық функциялар дәл осы RSS-арна үшін жұмыс істейді. Бұрын өзім үшін бұл анық болмаған сияқты. Енді бұл түсінік бүкіл архитектураны жүйелеуге көмектесті.

Соның нәтижесінде бір үлкен шешім қабылдадым: пайдаланушы бізге ішінде enclosure тэгі бар толыққанды RSS-арна бермесе, тіркеле алмайды. RSS-арнасы жоқ адамға бұл жүйе қажет емес.

Жобаның негізгі нысанын нақтылап алу — өте ыңғайлы екен. Көптеген шешімдерді қабылдау әлдеқайда жеңілдеді. Мысалы, бұрын мен қолданушының бізге қосқан саб-домені мен RSS-арнасын бір деңгейдегі дүние деп қабылдайтынмын. Ал іс жүзінде, бұл екеуі де тек ProxyFeed жасап беретін прокси-RSS-арнаға қызмет етеді екен.

Подкастерлерге арналған кішкентай революция

Елдар Құдайбергенов — Sun, 04 May 2025 00:00:00 +0000

Соңғы уақытта бұл блог, подкаст және әлеуметтік желілер тынышталып қалғаны рас. Бірақ негізінде жұмыс қайнап жатыр. Шамамен бір ай бұрын подкасыма қарапайым сайт жасадым — сол кезде RSS-арнасы өзгеріп кетті. Бұл подкаст әлеміндегі әбден таныс проблема: подкаст хостиңін ауыстырсаң, RSS-арнаңның сілтемесі де өзгереді. "301 redirect" қосуға болады, әрине, бірақ ол да 100% кепіл бола алмайды.

Сол үшін өзіме осы проблеманы түбегейлі шешетін бір құрал жасап шықтым. Ол подкастымның сайты жасап берген RSS-арнасын қабылдап, оны тұрақты әрі жылдам сілтеме арқылы таратады. Енді хостиңді қанша ауыстырсам да, подкастымның RSS-арнасы өзгермейді. Оның үстіне, бұл құрал RSS-арнаны жетілдіре алады – мысалы, Podcasting 2.0 тегтерін қосып, қосымша функционал береді. Жоспар көп, болашақ үлкен.

Бұл идеяны мен Қазақстанда жүрген кезімде-ақ ойлап тапқан едім. Бірақ ол кезде білім де, тәжірибе де, батылдық та жетпеген сияқты – жоба жай талқылаудан аспай қалды. Ал АҚШ-та жүргенде бұл жобаны енді жүзеге асырмасам болмайтынын түсіндім. Алдымен өзім үшін жасап алдым, кейін оны бар подкастер-достарға да қолжетімді еткім келді. Сөйтіп оны ProxyFeed деп атап, бөлек жоба ретінде дамыта бастадым.

Жалпы жоба дайын деуге болады: қазір кез келген подкастың RSS-арнасын қолданушының субдомені арқылы тарата аламыз. Кіріс RSS-арна өзгере береді, ал шығыс мекен тұрақты. Көптен келе жатқан идеямды техникалық жағынан іске асыру – мен үшін үлкен жетістік.

Жақын арада бұл жобаны подкастерлер қауымдастығына ұсынғым келеді. Кімге керек болса – қолдана берсін. Негізгі функционал тегін болады деп отырмын. Шынымды айтсам монетизация жоспары жоқ, бұл менің жеке өзімнің проблемамды шешіп тұрған құрал, соны басқалармен бөлісіп отырмын. Әзірге ұстап тұрған бірнеше баг бар. Соларды реттесем, алғашқы қолданушыларды қабылдай бастаймыз.

Терминдер мен сілтемелер:

Подкастымның жаңа хостиң-сайты - сайттың негізі Eleventy;
ProxyFeed жасап берген подкастымның тұрақты RSS-арнасы;
Podcasting 2.0 тегтері;
301 Redirect қалай жұмыс істейді?.

PS. Айтқан багтарды шештім, қазір ProxyFeed істеп тұр:

Адамның интернеттегі тәуелсіздігі

Елдар Құдайбергенов — Tue, 11 Mar 2025 00:00:00 +0000

Соңғы 10 жылда қазақстандықтардың басым бөлігі толықтай орталықтандырылған интернетке тәуелді болып қалды. Бірақ меніңше, адам тек офлайнда ғана емес, интернетте де тәуелсіз болғаны абзал.

Бұл тәуелсіздік жеке, өз атыңызға тіркелген домені бар сайттан басталады. Одан кейін сол доменге байланған электронды пошта, өзіңіздің жеке серверіңіз, т.с.с. кете береді. Маған сенсеңіз, өзіңіздің деректеріңізді өз серверіңізде сақтау – әлдеқайда қауіпсіз әрі сенімді. Оны жасау бұрын да оңай болған, ал қазір жасанды интеллект құралдарының дамуының арқасында тіпті қарапайым нәрсеге айналды.

Мысалға мынандай жағдайды ойлап көріңіз. Дәл қазір мен заңға толық сәйкес келетін, бірақ біреуге ұнамайтын нәрсені жазсам, техникалық тұрғыдан мені кім тоқтата алады? Бұл – аккаунтыңды бұғаттап тастайтын немесе өшіріп жіберетін орталықтандырылған әлеуметтік желі емес. Бұл – менің жеке сайтым. Мұнда тек менің фантазиям мен қабілетім ғана шектеу.

Орталықтандырылған платформаларды жалға алып тұратын пәтер, жеке сайт – сіздің интернеттегі жеке үйіңіз.

Әлеуметтік желілер – жалдап тұрған пәтеріңіз сияқты. Иесі (платформа) ережелерді өзгерте алады, сізді кенеттен шығарып жіберуі мүмкін немесе сіздің контентіңізді шектей алады. Кейде сізге белгісіз алгоритмдер жазбаңызды ешкім көрмейтіндей етіп, сізді жасырып, көзге көрінбейтін етіп қояды. Сіз барсыз, бірақ сізді ешкім көрмейді, естімейді.

Ал жеке сайт – өз үйіңіз. Мұнда сіз өз ережелеріңізді орнатасыз, деректеріңізді толық бақылайсыз, ешкім сізге қалай өмір сүру керектігін артпайды.

Интернетте нағыз тәуелсіз болу – өз сайтыңыздан, өз серверіңізден және жеке поштаңыздан басталады. Бұл – цифрлық әлемдегі шынайы еркіндік.

Міне бұл сайт, ішіндегі блогпен басқа да бөлімдері менің өмірімде осындай орын алып отыр.

Блог жүргізуге қатысты ой

Елдар Құдайбергенов — Mon, 10 Mar 2025 00:00:00 +0000

Маған блог жүргізуге көмектесіп жүрген ең маңызды ойлардың бірі – мен ешкімге қалай өмір сүру керектігін үйретіп жатқан жоқпын. Мен тек өз тәжірибеммен бөлісемін. Бұл ой маған еркіндік береді. Себебі мен ешкімге "былай жасаған ғана дұрыс", "тек қана осылай өмір сүру керек" деп ақыл айтпаймын, өз жолымды міндеттемеймін. Әр адамның өз өмірі, өз таңдауы бар. Мен тек өз басымнан өткен оқиғалар мен тәжірибелерді жазамын. Егер сізге ұнап, пайдалы болса, қандай да бір ой немесе эмоция тудырса – бұл керемет.

Кезінде подкастиң туралы айтқанда да дәл осындай қағиданы ұстандым. Мен подкастиңді бастан-аяқ зерттеп шықтым. Барлық айтқан сөздерімнің дерегі бар. Бірақ бұл ақпаратты қабылдау-қабылдамау – өз еркіңізде. Мүмкін, бұл ұқсаушылық подкастиң блогиңнен шаққан соң болар.

Ұйқыға тез кетуімнің сырлары

Елдар Құдайбергенов — Mon, 10 Mar 2025 00:00:00 +0000

Роза маған жиі айтатын тағы бір нәрсе бар – менің ұйқыға өте тез кететінім туралы. Ол үнемі: "Сен жастыққа басың тисе болды, бірден ұйықтап кетесің!" – дейді.

Шынында да, көбіне солай. Бірақ әрдайым емес. Кейде ұйықтай алмайтын кездерім болады. Менің тез ұйықтап кетуімнің өзіндік "сырлары" бар.

Егер күндіз физикалық немесе менталдық тұрғыда жеткілікті деңгейде шаршасам, кешке ұйықтау әлдеқайда жеңіл болады. Мен бір нақты позада ұйықтаймын деп айта алмаймын, бірақ өзіме ыңғайлы поза тапсам, ұйқыға тез кетемін. Кейде сол жағыммен жатамын, сосын оң жағыма ауысамын – осылай ең қолайлы позаны табуға тырысамын. Егер ұйықтап бара жатып, 5-10 минуттан кейін қайта-қайта қозғалсам, демек, әлі де дұрыс позаны таппағаным. Әдетте, екі-үш рет бұрылғаннан кейін ең ыңғайлы поза тауып, ұйқыға кетемін. Егер 15-20 минут өтсе де, ұйықтай алмасам, кейде төсектен тұрып, қысқа уақытқа басқа нәрсемен айналысып, содан кейін қайта жатамын.

Осы қарапайым әдеттерді сақтасам, түнде жылдам ұйықтап, таңертең сергек оянамын.

Лос-Анджелестегі көлік жүргізу мәдениеті

Елдар Құдайбергенов — Mon, 10 Mar 2025 00:00:00 +0000

Лос-Анджелесте көлік айдап жүргенде түрлі қызықты нәрселерді байқайсың. Әсіресе, жүргізушілердің белгілі бір әдеттері әсер қалдырады.

Бұрылыс белгісі қолданбау

Маған қатты әсер еткендердің бірі – жүргізушілердің бұрылыс кезінде сигнал (поворотник) қоспайтын әдеті. Әрине, барлығы емес, бірақ көбі дер едім. Кейде ыңғайына қарай қосады, кейде тіпті ойларына да кіріп шықпайтындай көрінеді.

Қиылыстарда күтпеген жағдайлар болады. Мысалы, мен бірінші қатарда тұрмын. Қарсы жақтан келе жатқан көлік бұрылыстың белгісін қоспаған соң, ол түзу жүретін шығар деп ойлаймын. Бағдаршам жасыл жанғанда, мен оны өткізіп барып, солға бұрылуды ойлап тұрмын. Бірақ әлгі көлік 3-5 секундтан кейін барып, кенеттен бұрылатынын білдіреді. Оның артында тағы бір көлік бар, ол да оны күтуде, себебі алдыдағы көлік түзу жүреді деп ойлаған. Егер ол бастапқыда бұрылатынын көрсетсе, артындағы көлік басқа жолаққа ауысуы немесе басқа әрекет жасауы мүмкін еді. Мен де ешкімді күтпей бірден солға бұрылар едім.

Кейде көшенің қақ ортасында бір көлік тоқтап тұрады. Оның ары қарай не істейтіні белгісіз. Сен оның қозғалатынын күтіп тұрсың, ал ол жай ғана тұрып алады. Кейде мүлде ешқандай белгі бермейді, бір кезде ғана аварийкасын жағады немесе кенеттен жылжи бастайды.

Кейде көлік кенеттен алдыңа шыға салады. Олар «бұрылыс белгісін жақпай-ақ бұрылысты жасай беруге болады» деген оймен жүретіндей. Бұған да үйреніп қалдым. Тіпті, полиция көліктерінің өзі бұрылыс белгілерін сирек пайдаланады.

Жол ережесін бұзу

Америкада, әсіресе Лос-Анджелесте, барлығы 100% жол ережесін қатаң сақтайды деп айта алмайсың. Егер жол ережесін бұзуға мүмкіндік болса, кейбір жүргізушілер оны бұза салады. Қызыл бағдаршамда двойной сплошной сызықты кесіп өтетіндер, қарсы жолаққа шығып кететіндер, белгіленген жылдамдықтан 10-15 миль жоғары айдайтындар көп. Мен де кейде нетіп тұратыным бар...

Қызыл жарықта оңға бұрылу

Америкада қызыл бағдаршам жанып тұрса да, оңға бұрылуға рұқсат етілген. Бірақ бұл міндетті емес, жүргізуші өзі шешім қабылдайды – бұрылады ма, жоқ па. Алайда, кейбір жүргізушілер бұрылмай тұрғандарды қысып, сигнал беріп, «бұрылуың керек» деп асықтырады. Бұл қауіпті болуы мүмкін, өйткені кейбір жағдайларда бұрылмау әлдеқайда қауіпсіз.

Мен өзім жолда қауіпсіздікті сақтағым келеді, сондықтан кейде қызыл жанғанда оңға бұрылмай, жасылды күтемін. Бірақ кейбір жүргізушілер бұлай істесең, түсінбей, сигнал беріп, ашуыңа тиіп, асықтырып жатады.

Біз қазір тұрып жатқан Даунтаун көшілерінде тұрақ аз демесе, Лос-Анджелесте көлік жүргізу ыңғайлы. Жолдар кең, түсінікті, үлкен хайуейлер бар. Қазақстаннан келе сала көлікке отырдым да бірден жүріп кеттім.

Тегін кітап сөрелері

Елдар Құдайбергенов — Sun, 09 Mar 2025 00:00:00 +0000

Жұмыста жүргенде талай қызық нәрселерді көресің. Лос-Анжелістің әдемі жерлерін де, онша тартымды емес аудандарын да байқайсың. Түрлі адамдармен сөйлесесің, мекемелерді көресің. Әрине, ерекше қызықты оқиғалар күн сайын бола бермейді, бірақ ара-тұра кездесіп қалады.

Маған ең ұнайтын нәрселердің бірі – кейбір тұрғын үй кешендері мен көшелерде кездесетін шағын кітап алмасу орындары. Олардың ішінде кітаптар, журналдар және басқа да баспа материалдары жиналады. Бұл кітаптарды кез келген адам тегін ала алады немесе өз кітаптарын қосып кетуге болады.

Осындай жерлерді көрген сайын, кітаптардың жанында аялдап, 10-15 минут уақытымды бөліп, бір шолып шығамын. Маған, әйеліме немесе қызыма қызықты немесе пайдалы кітап бар ма екен деп қараймын. Бұл кітап алмасу орындарын американдықтардың өздері қаншалықты жиі пайдаланады – білмеймін. Әйтеуір қашан қарасаң да сөрелер толып тұрады.

Бүгін сондай кітап алмасу орнынан екі кітап алдым.

Біріншісі – Tim Moore деген автордың «I Believe in Yesterday» атты кітабы. Ол тарихи комедия жанрында жазылған екен.

Екіншісі – Images of America деген кітаптар сериясының «Manhattan Beach, California» деген кітабы екен. Авторы Jan Dennis. Ішінде көптеген суреттер мен олардың сипаттамалары бар екен.

Ақшиден АҚШ-қа

Елдар Құдайбергенов — Thu, 20 Feb 2025 00:00:00 +0000

Бұл посттың атауы Санта-Моникада серуендеп жүргенде ойымызға келді. Толқындардың жағаға соғылған үні мен Тынық мұхитының самалы маған өткен шақты еске салды. Сол сәтте мен өзімнің балалық армандарым мен бүгінгі өмірімді салыстырып, баяғыда басталған бір оқиғаның шын мәнінде аяқталуға жақын екенін түйсіндім.

Ақши

Менің туып-өскен жерім – Алматы облысы, Іле ауданына қарасты Ақши ауылы. 1988 жылы дүниеге келгенде, аудан Күрті деп аталатын, ал Ақши сол кезде қайнаған өмірі бар аудан орталығы еді.

Шамамен 1995 жылы, ата-анам мен мектепке барсын деп Т.Бокин көшесінің бас жағынан үлкен, төрт бөлмелі үй сатып алды. Бұл үй мен үшін нағыз арман еді. Кең әрі жарық бөлмелер, көршілердің татулығы, көше бойлап созылған арық, ертелі-кеш шулаған бала-шаға – бәрі мен үшін ерекше болатын. Көшенің бір жерінде асфальт тегіс, бір жерінде шұрық-тесік. Ақшидің шақырайған күнінде Қара ағаштың қою көлеңкесінде балалармен асыр салып жүріп, жаздың қалай өтіп кеткенін аңғармай да қалатынбыз.

Ақшидегі сыныптастардың чатынан алынған сурет.

Бірінші сыныпқа барарда марқұм Сәбитпен таныстым. Оның үйі Шұғыла көшесінде орналасқандықтан біздің огородымыз тиіп тұрды, сол себепті сабаққа бірге барып, бірге қайтатын едік. Сол күндер бала көңілде ешқашан өшпейтін жылы естеліктер қалдырды.

Кейін, маған белгісіз себептермен, бұл үй сатылып кетті. Ол кезде бұл өзгерістің мәнін толық түсінбесем де, үйге деген қимастық сезімі жүрегімде қалды. Әлі де Ақшиге барған сайын сол үйге соғып, әлі сол жерде тұратын көршілермен амандасып кетемін. Ол үйдің әр бұрышы мен үшін қымбат. Әр бөлмесі, әр қабырғасы, ауласы мен әр ағашы естеліктерге толы. Бала күнімде қуана жүгірген аула, жаздың аптап ыстығында сая болған ағаштар – бәрі сол күйі көз алдымда. Ойға шомсам, сол жерде өткен талай оқиғалар қайта тірілгендей болады. Сол оқиғалардың бірі Алматымен тығыз байланысты.

Ақши Алматыдан шамамен 100 шақырым жерде. Ол жаққа такси де, маршрутка да, автобус та қатынайды. Бірақ балалық шағымда Алматы мен үшін алыстағы, қол жетпейтін арман қала еді.

Сыныптастарым Алматыға барып келгендерін қызыға әңгімелеп жатқанда, мен оны тек қиялымда елестететінмін. Кейде көрші Леханың інісі Кирилл Алматыдан келіп, жаңа ойыншықтарын көрсетіп, үлкен қаладағы қызықтар туралы айтып беретін. Оның әңгімелерін тыңдап отырып, Алматыны көз алдыма елестететінмін, ішімде бір қалау оянатын. Ойлап көрші сен тек армандайтын, сағына елестететін жерде біреу күн сайын өмір сүріп жатыр. Керемет емес пе?

Жазғы демалыста Алматыда бір-екі апта тұрып, сол қаланың тынысын сезінгім келетін. Уақыт өте келе, жетінші сыныпты аяқтағанда, күтпеген жаңалықты естідім – мен енді Алматыда оқитын болдым! Қуанышымда шек жоқ еді. Сол сәтте мен өзімді үлкен қалада еркін жүріп, қалағанымдай өмір сүретіндей сезіндім.

Интернат

Кейін мен армандаған Алматы емес, қатаң тәртіп пен ережеге толы мектеп-интернатқа баратынымды білгенде, ішімде бірдеңе үзіліп кеткендей болды. Еркіндікке ұмтылған көңілім әп-сәтте тұйық кеңістікте қамалғандай сезінді.

Амал жоқ, көнуге тура келді. Қызығы, сол кезде мен де, үлкендер де бұл интернатта оқымауға болатын, басқа бір жол бар екенін білмегендейміз. Әлде, сол кезде басқаша таңдау жасауға мүмкіндік болған күннің өзінде, бәрі дәл осылай болуы керек пе еді?..

Шынын айту керек, интернаттағы алғашқы жыл жаман болған жоқ. Алматының жаңа өмірі, жаңа достар – бәрі мен ойлағандай қатал емес болып шықты. Қаланың жарығы мен қым-қуыт тіршілігі мені бірден баурап алды. Бірақ бұл жарықтарды тек интернаттың терезесінен ғана көруге тура келетінін ескерсек, бәрі ойдағыдай деп айту қиын еді. Алматы осында, дәл қасымда, бірақ мен үшін ол әлі де қол жетпейтін арман сияқты көрінді.

Тоғызыншы сыныпта бәрі өзгерді. Мен үшін қиын кезең басталды: булиңге ұшырадым, сабағым нашарлады. Өзімді бөтен, қажетсіз сезіне бастадым.

Интернаттан қашу – мен үшін сол тордан босап шығудың жалғыз жолы сияқты көрінді. Бірақ қашу дегеніміз біржола жоғалу емес еді. Біз ары кетсе екі-үш сағатқа ғана жоғаламыз, сол уақыттың өзінде өзімізді аз да болса еркін сезінетінбіз.

"Лакомка"

Алматының көшелерімен жүріп, мен бала күнімдегі арманымның бір бөлшегін сезінуге тырысатынмын. Бұл қала маған тиесілі емес сияқты, бірақ сол сәттерде мен оны өзіме жақындатқым келетін. Кейде қашып, Әділеттің жатақханасына тартамын, кейде Отбитада тұратын тәтелерімнің үйіне барамын. Оларға интернаттан қашып жүргенім туралы айтпаймын. Бірақ қазір ойласам, олар бәрін білген сияқты. Ал кейде ешкімге айтпай, Алматының көшелерімен жүре беремін. Алматының саябақтары мен Көк Базар аман болсын. Қаланың шуылы, көше сатушыларының дауысы, базардағы хош иістер – бәрі маған өмірдің бар екенін, еркіндіктің шын мәнінде осында екенін еске салатын. Қалтаңда 25 теңгең болса, бір "Лакомка" сатып алып, көшеде емін-еркін жеп жүресің. Міне бақыт.

Булер

Кейін колледжге түстім. Бұл жолы булиңге жол берген жоқпын. Қалай десек те, интернаттағы өмір менің мінезімді шынықтырған секілді. Бірақ, өкінішке қарай, бұл шынығу мені тек қорғануға емес, өзім басқаларға қысым көрсетуге итермеледі. Иә, мен булерге айналдым. Бұған мақтанбаймын. Қазір сол кездерді есіме алсам, жасаған істерім үшін ыңғайсызданып, ұялып кетемін.

Колледж күндері. Канбэк, Асанбай және мен.

Осылай жүргенде аппендицитпен ауруханаға түстім. Бірнеше күндік ем, содан кейін үйде ұзақ уақыт жатып қалу – осының бәрі маған ойлануға мүмкіндік берді. Бәлкім, алғаш рет өзіме сырттан қарап, кімге айналғанымды түсінген шығармын. Сол күндері өмірге деген көзқарасым түбегейлі өзгерді.

Колледжге қайта оралғанда, менде мүлде басқа mindset болды. Бұрынғыдай емес, енді мен тек Алматыны ғана емес, одан да үлкен нәрсені аңсадым. Осы кезде бала кезімдегі арманым жаңа деңгейге өтті – мен енді басқа қалада емес, басқа елде оқуды армандай бастадым.

Бұл ой мені жетеледі. Өзімді басқа елде оқып жүргенімді елестетіп, сол жаққа кетуді қаладым. Бірақ... ол арман да орындалмады.

Терапия

2018-ші жылдың Мамыр айынан бастап мен жеке психотерапевтпен жұмыс істей бастадым. Сол кезде ғана өзімнің өміріме, өткенге, арман-қиялдарыма басқаша қарай бастадым. Бұрын мен бәрін жай ғана кездейсоқтық деп қабылдасам, енді әрбір өзгерістің, әрбір жаңа мақсаттың түп-тамыры бар екенін түсіндім.

Бала кезімдегі арманым – басқа қалаға көшу, жаңа мүмкіндіктер іздеу – тек орындалып қана қоймай, менімен бірге өзгеріп, дамып отырған екен. Бір кезде мен үшін ең үлкен арман – Алматыға жету болса, уақыт өте келе бұл арман шетелде оқуға айналған. Кейін ол да өзгерді – енді мен тек шетелде оқу емес, сол жерде бірнеше жыл тұрақтап, жаңа өмірді сезінуді қаладым. Гештальт уақытында жабылмаса адамның көп күшін жұтып қоятын тұңғиық сияқты.

Ең қызығы, мен шетелге көшу туралы ойлағанда АҚШ менің ойымда да болмапты. Бірақ тағдырдың өз жоспары бар екен – мен Америкадамын. Санта-Моникада бала-шағаммен серуендеп жүргенде, мен өзімнің бұрынғы армандарымның осы сәтке дейін мені жетелеп келгенін, ал қазір сол гештальттің жабылып жатқанын сезіндім.

АҚШ

Ең алғаш рет Роза "грин карта" туралы айтқанда, оған онша мән бермеп едім. Ұту туралы да ойланбадым. Суретке түсу ісі біз үшін кешке моллға барып, қыдырып қайтуға сылтау сияқты көрінді.

"Raise with the sun & awaken your potential!"

Ал ұтқан сәтте өмір бірнеше минутқа паузаға тұрғандай болды. Алдымен, не ұтқанымызды түсінгім келді. Кейін барып, нағыз қызық басталды. "Грин картаны" ұту – бұл ұзақ сапардың тек бастамасы ғана екен. Оны алдағы посттарда баяндаймын.

Ал әзірге, Америкадағы қызығы мен шыжығына толы өміріміз өз арнасымен қайнап жатыр.

Амазон жомарт па, әлде есепшіл ме?

Елдар Құдайбергенов — Tue, 18 Feb 2025 00:00:00 +0000

Қазақстанда жүргенде де Амазоннан кітап алып тұратынмын. Көбіне подкастиң, сторителлиң туралы. Бірақ бағасы қымбат, келуі ұзақ болатын. Содан бір кітап әдеттегідей бір айда келуі керек еді, бірақ келмеді. Екі ай өтті. Амазонға кірдім де кітап келмеді деп жаздым. "Ааа бопты онда. Міне ақшасы" деп маған әлгі кітапқа кеткен ақшаның бәрін қайтарып бере салды. Мен "Ок" деп қоя бердім. Содан екі аптадай ма уақыт өткенде әлгі кітап маған келді. Сөйтіп бұл кітап маған тегін келгендей болды.

Енді Америкада ақысын төлесең болды кейбір кітаптарды тіпті бірнеше сағатта әкеліп бере алады. Алдында подкастиң тарихы туралы бір "кітапты" $12-ға сатып алдым. Оны "кітап" деп атау қиын енді. Ұнамады. Қайтарайын деп сайтқа кіріп жаздым. Сөйтсем бірнеше минуттан кейін маған "ақшаңызды қайтарып береміз, ал кітап сізде қала берсін" деген жауап келді. "Жарайды" деп қоя бердім. Кітаптың бағасы, сапасы оны қайтаратын ақыға тұрмайтын шығар деп қоя бердім.

Осыдан бірнеше апта бұрын бағдарламалауға қатысты бір кітапты бақандай $35-ға сатып алдым. Оқыдым, ұнады. Бірақ бүгін Лос-Анджелес кітапханасына тіркелдім. Енді жаңағы кітапты тегін ала аламын деп оны қайтармақшы едім. Мені таңғалдырғаны – олар тағы да ақшамды қайтарып, кітапты өзімде қалдырды... Бұл қалай сонда?

Маған ақшамды қайтарып, кітапты қалдырғанда, автор мен баспа үйі ақысын ала ма? Мүмкін, кітапты жарияламас бұрын, олар мұндай жағдайларды алдын ала келісіп қоятын шығар: "егер осындай жағдай болса, біз кітапты қалдырамыз" деп келіскен болар.

Егер Амазонның алпауыт екенін, ол үшін қазіргі кезде кітап сату бизнестің басты көзі емес екенін ескерсек, олардың клиентке мұндай жеңілдіктер жасауы таңғаларлық емес сияқты.

Әлбетте, бұл тәжірибе маған қатты ұнады. Егер қажет болса, тағы да кітап сатып аламын, өйткені Амазонның осындай қызметі маған 100% сенімділік береді.

18 Шілде: алдында алған кітаптардың біреуін эксперимент ретінде қайтарып көрдім. Бұл жолы кітапты салып жіберуімді сұрады. Негізі маған керек кітап, сондықтан процесті тоқтата салдым. Демек кез келген кітапты қалдыра бермейді.

Бағдарламалау бойынша тегін онлайн курстар

Елдар Құдайбергенов — Sat, 30 Nov 2024 00:00:00 +0000

Бұл бетте бағдарламалау бойынша тегін немесе дерлік-тегін онлайн курстарды жинаймын. Олар көбіне ағылшын тілінде. Тізімге үлес қосамын десеңіз мархабат.

Менің жұмыс үстелім. 2013 жыл. Алматы

Осындай курстарды бірге өтемін десеңіз бағдарламалауды өздігінен үйренушілер қауымдастығына қосылыңыз: Self-taught Devs 🇰🇿.

The Odin Project;
Full Stack open;
Python Programming MOOC 2024 + MOOC.FI;
futurecoder;
Launch School – дерлік тегін.;
Exercism;
freeCodeCamp;
Microchip University;
Beej's Guide to Learning Computer Science

Қосымша пайдалы сілтемелер:

Teach Yourself Computer Science;

Қосымша: Осыған ұқсас алғашқы тізім: "Стартап бастағыңыз келсе, стартап академиясына келіңіз".

Last update: Dec 06, 2024.

Иммиграция туралы алғашқы ойлар

Елдар Құдайбергенов — Wed, 20 Nov 2024 00:00:00 +0000

Ең алғаш рет иммигранттар туралы rpod-та отырғанда білдім ғой деймін. Қазір нақты есімде жоқ. Сол кезде маған ең қатты әсер еткен "Canadian Letters" деген сайт. Ол жерде ерлі-зайыптылар 90-шы жылдың соңында Канадаға көшкені туралы жазған. Қазір ол сайтты "блог" деп атар едік. Жазбалары кәдімгі күнделіктегі жазбаға, не жақын адамына жазған хаттарға ұқсайтын. Осы сайтты колледж студенті болған кезімде оқығаным есімде. Енді қазір өмірімізде осындай өзгеріс болып жатқанда осы блогты қайта оқығым келіп көп іздедім.

Сайт мекен жайындағы "canadianletters" дегені ғана есімде қалыпты. Әйтеуір бағыма орай ChatGPT-мен бірігіп жатып тауып алдым. Оған қоса сол кездері иммиграция жасаған бірталай адамдардың жеке сайттары мен блогтары жиналған каталог тәріздес сайтта табылды. Бұл енді мен үшін қазына. Ол жерде берілген сайттардың көбін Wayback Machine арқылы ашуға болады. Сөйтіп иммиграция туралы алғашқы ой осылай келген.

Мен ұйымдастырған алғашқы рок-концерт. 2008 жыл. Алматы

Кейін колледжде оқып, алғашқы подкаст жасап, рок-конценрттер ұйымдастырып жүргенде Рахим Давлеткалиевтің "Казах в Канаде" деген подкастың тыңдап жүрдім. "Болашақ" бағдарламасы бойынша Канадаға оқуға түскен студенттің өмірі мен үшін бір ертегі сияқты естілетін. Сол кезде Канадада өмір сүру экспириенсін қатты қаладым. Менің көшкім келмеді, тек сол жерде 2-3 жыл өмір сүріп көргім келді. Бұл ынта қайдан, қалай пайда болғанын, қазір қалай трансформацияға ұшырағанын өсіп психологпен жұмыс істегенде ғана білдім.

Одан иммиграция туралы ойлағандағы үшінші болып еске түсетіні менің кезіндегі бір әріптесім. Онымен біргі әскерден кейін қызмет еткен компанияда бірге істедік. Мен ол жерде уеб-шебер болдым, ал ол журналист па, редактор ма, сондай. Біз бірге жасаған тв-бағдарламада рубрикасы болды. Ол апта сайын интернетке қатысты бір сюжет жасайтын. Сөйтіп сол бар, тағы да басқа әріптестермен қосылып, қашан көрсең "курилкада" иммиграция туралы әңгімені жіберіп жатады. Негізі қазір ойласам солар ары кетсе бір-екі рет сөйлескен шығар осы тақырыпта. Бірақ әскерде патриотизмге тойып алған мен үшін оның өзі көп болса керек. Талқы сол баяғы Канада туралы. Бірде сөздерін бөліп оларға "Қазақстан ұнамаса мұнда не істеп жүрсіңдер? Кетпейсіңдер ме сол жақа?!" дегендей "әңгіме" айтқаным есімде. Ұят-ай... Біршама кринж жағдай болған сияқты. Сөйтіп не керек уақыты келгенде мен ол компаниядан tumble.kz-ті дамытамын деп кеттім, ал әлгі әріптесім отбасымен Канадаға көшті. Қазірге дейін Инстаграмда суреттері де көрініп тұратын. Сонымен қайта байланысқа шығуға да себеп табылып жатқан сияқты.

"Қаңтан үні" подкастының мұқабасы. 2023 жыл.

Иммиграция туралы төртінші рет ойланғаным "жескі" кетті. 2022 жылы әуежайда қалып қойғанымыз бар, одан кейін Украинадаға соғыс. Осындай оқиғалардан кейін қаласаң да, қаламасаң да қоныс аудару туралы ойланады екенсің... Бірақ ол кезде жай ойландық та қойдық. Ол кезде гринкарта деген не екенінде білмейміз. Жалпы алғанда жағдай жақсарған сияқты көрінді ме, әлде біздің етіміз үйреніп кетті ме...

Мен үшін басқа елге (уақытша болсын) көшу ешқашан бір өмірлік мақсат болмаған. Ал егер гринкарта қалтада тұрса неге барып көрмеске? Шынымды айтсам бұл мәселе туралы қазір не жазарымды да білмеймін. Әзірге жарты жолдамын. Бұйырса жетіп, жайғасып алайын, содан жаза бастаймын.

Қазір қоныс аударуға қызу дайындық жүріп жатыр. Мен бұйырса Лос Анжелес қаласында "appliance repair" деген іспен айналыспақпын. Тіпті сол жақта 7 жылдан астам тұрып жатқан адаммен "бұйырса бір апта шамасында барамын" деп келісіп қойдым. Белорус елінің тумасы бара сала мені жұмысқа аламын деп отыр. "Өзіңмен ешқандай құрал-сайман әкелме. Барлығы осында бар" деді.

Менің басты дайындығым ютубта өтіп жатыр. Кезінде тоқтан істейтін бір шәугіміміз істемей қалғанда бекер лақтырған екенбіз. Соны жөндеу жақсы тәжірибе болар еді. Бірақ менде әзірге оны жасайтын құралдар да жоқ. Ары кетсе "отвертка" мен "плоскогубцы". Неде болса ертеңнен бастап үйдегі барлық техниканы ашып, ақтарып шығамын деп шештім. Қандай да болсын тәжірибе керек.

Diversity Immigrant Visa Program (Green Card Lottery).

Ескерту: бұл пост осыдан екі ай бұрын жазылған. Мен қазір АҚШ-тамын.

ChatGPT, менің қазіргі өмірімнің суретін сал

Елдар Құдайбергенов — Mon, 18 Nov 2024 00:00:00 +0000

I did it too, like Dave.

I asked ChatGPT: "Based on what you know about me, draw a picture of what you think my current life looks like."

Жылына бір рет сұрап тұруға болатын сияқты ма?

.kz доменінен бас тартатын уақыт келген сияқты

Елдар Құдайбергенов — Thu, 24 Oct 2024 00:00:00 +0000

Бүгінде мемлекеттік мекемелердің маңдайшасындағы Елтаңбада еліміздің атауы "Qazaqstan" деп жазылып жүргенін байқаған боларсыз. Ел президентінің сайтындағы Елтаңбада да солай. .kz домені "Kazakhstan" деген сөзден шыққан болса, қазір еліміздің атауының жазылуы ауысса, ендеше домен неге ескі? Мысалы, неге .qz емес? Өйткені ISO 3166/MA стандартына сәйкес QZ деген домен "user-assigned code" тізімінде тұр. Яғни, бұл домен бос емес, оны біз тіркей алмаймыз. Солай болғанына да шүкір.

2012 жылы ешкімге керек емес .қаз деген домен қосылды. Шыныңызды айтыңызшы, осы кезге дейін істеп тұрған Ақорда.қаз деген доменді ашып көрдіңіз бе? Жоқ, әрине. Ол доменнің керек еместігі сонша, оны басқарып отырған мекеме доменнің SSL-сертификатын жасамаған тіпті. Латын қарпіне ауысқалы жатқанда бұл идеяны тіпті ұмыту керек. Бірақ, оның керек еместігіне қарап тұрған .қаз домені жоқ. Бағасы .kz-пен бірдей.

Баға демекші, қазір .kz доменін қолдану үшін біз жылына 4256 теңге төлейміз. Бұл баға өткен жылы өсті. Нақты не үшін өскені түсініксіз. Егер .kz доменіндегі сайт тек қана Қазақстан аумағында орналасқан серверде сақтала алатынын ескерсек, бағаның өсуі біздің хостерлердің қолайына жағатынын түсінеміз.

.kz доменіндегі сайттардың деректері тек қана Қазақстан аумағында сақталуы қажет. Бұл дегеніңіз – Google Cloud, AWS, MS Azure, Cloudflare деген сияқты алпауыттар елімізде серверлерін ашпайынша біз .kz доменіндегі сайттарымызды аталған қызметтерге тіркей алмаймыз деген сөз. Неліктен? Өйткені "Интернеттің қазақстандық сегментiнiң кеңістігінде домендiк аттарды тiркеу, пайдалану және бөлу қағидаларын бекiту туралы" бұйрықта солай болсын делінген. Бұл – заң емес, жай ғана бұйрық. Оның ішінде "Домендік атты Интернеттің қазақстандық сегментінің кеңістігінде пайдалану" туралы былай делінген: "Қазақстан Республикасының аумағынан тыс аппараттық-бағдарламалық кешендерде интернет-ресурстар орналастырылған ... жағдайларда уақытша тоқтатылады". Болды.

Осы бұйрыққа бола, біз, арқандалған жылқыдай, тек қана қазақстандық хостиңдерді қолдануға мәжбүрміз. Осы бұйрық өзі заң сияқты өте маңызды мәселеге ықпал етіп тұр. Бұл бұйрықтың жайы қазақстандық доменге келгенде көліктерге қатысты "утильсборға" ұқсас. Жай ақша істеу амалы сияқты көрінбей ме? Бопты. Менің пікірімше, қазақстандық хостерлерден басқа ешкімге пайдасы жоқ бұйрықты, .қаз доменімен қоса жою керек.

Ал .kz доменінің орнына еліміздің атына сай; "user-assigned code" тізіміне кірмейтін, қысқа да нұсқа және әлемде сұранысқа ие бола алатын домен қойғанымыз жөн. Мысал үшін, мемлекетке тиесілі, әлемде сұранысқа ие бірталай домен бар: .ai – Anguilla, .me – Montenegro, .io – British Indian Ocean Territory. Біздің де осындай қарапайым сипаттарға ие доменіміз болса, оның саудасы алға жылжып, соған сәйкес, доменнің бағасы да тұрақталады (тіпті түсуі де мүмкін). Сондай-ақ, бұл экономика мен IT–салаға жақсы әсер етуі әбден мүмкін.

Мен осы талаптарға 100% сәйкес келетін домен ойлап таптым: ол – .qr. QR-код біздің елде ғана емес, бүкіл әлемде кеңінен қолданылатын технология, сондықтан мұндай домен сұранысқа ие болады деп ойлаймын. .QR деген "Qazaqstan Respublikasy" дегенді білдіреді, оның үстіне "user-assigned code" тізіміне кірмейді және бұндай домен әзірге жоқ.

Осындай ой. Қосар ойыңыз, талқылайтын пікіріңіз болса, поштама жазуыңызды сұраймын. (Әлеуметтік желілерді қолданбағаныма шамамен 8 айдай болып қалыпты ;-)

2014 жылға Макбугым сатылды

Елдар Құдайбергенов — Tue, 17 Sep 2024 00:00:00 +0000

Соңғы айларда ғана бір-екі батырмасы істемей қалғаны болмаса, 2019 жылы қомақты қаржыға қолдан сатып алған құралым маған адал қызмет етті дей аламын. Осы кезге дейін компьютермен қандай жұмыс істелді бәрін сода істедім. Енді онымен қоштасатын уақытта келіпті. Өзім қалай сатып алдым тура солай саттым. Керек деген барлық файлдарымды көшіріп алдым. Әзірге Розаның Магын қолдана тұрамын.

Жаңа ноутбукке бірден орнатылған бағдарламалар:

VSCode
Git, оны GitHub-қа қостым
NodeJS
Hindenburg PRO
Audacity
Reaper
VLC

Осы тізімді көріп-ақ менің әдетте айналысатыным кодиң мен подкастиң екені байқалады, иә?

Дәнекерлеу сабақтарында

Елдар Құдайбергенов — Sat, 14 Sep 2024 00:00:00 +0000

Мүмкін мен бұл жұмысқа үйренбегендіктен болар, бірақ мен сіздерге айтайын: дәнекерлеушінің жұмысы өте ауыр екен. Зауыттың іші у-шу, шаң-тозаң; дәнекерлеуге кірісу үшін ғана бірталай экипировка кию керек - олар ауыр емес, ыңғайсыз. Нетсе сенің денең мен өміріңді сақтап қалатын киімдерді киіп алып қомпаң-қомпаң етіп жұмыс орның мен темірлерді дайындап тазалау керек. Содан неше түрлі темірлерді балқытып, біріне-бірін жабыстыра бастайсың. Осы кезде маскаң болуы міндетті. Әйтпесе дәнекерлеу кезінде бөлінген газдардан уланып қалуың мүмкін. Айтпақшы, дәнекерлеуді бастар алдында жұмыс істемек материалыңды дайындап алу керек.

Жұмыс барысында уақыт зымырайды (немесе біз әлі баяу жұмыс істейміз), қарның ашқанын, шаршағаныңды сезбейсің. Тамақ демекші түскі асты сол жерде береді. Біздің жоба бойынша оқып жатқандарға тегін, ал сол жердегі жұмысшалардың жалақысынан алады екен (3900 теңге деп естідік). Тамағы әжептеуір: сорпа, қою тамақ, салат, айран, кейде жеміс, нан мен қара шай. Бұны аз-көп деп айта алмаймын, әйтеуір өзім тойып қаламын. Айтпақшы ыдысы ана американдық киноларда түрмедегі адамдардың ыдысынан аумайды: отсек-отсекке бөлінген, біртұтас тот баспайтын қаңылтыр. Тамақты өзің аласың, сосын ыдысыңды апарып өткізесің.

Бұл жердің шайын алғаш рет ішкенде бірден интернат пен әскер есіме түсті. Асханалардағы шайдың несі бары маған беймәлім, бірақ әдетте дәмдері бірдей болатыны таңғалдырады. Су қайнататын дыстары бірдей ме, сондай бірдаңе. Мүмкін шығаратын шайлары бірдей шығар?

Зауытқа бірінші рет кіргенде баяғы зауыт жұмысшылары туралы сериалда жүргендей сізіндім. Артық әңгімесі жоқ, қарапайып адамдар өз жұмысын істеп жатыр. Олар зауытта еңбектенетініне мақтанатындай көрінді. Сосын жастар мен 50-ге таяп қалған адамдарды бір цехта көрсем күллі бір уақыт машинасымен саяхаттап жүргендей боламын. Ана жас жігітке "Оң жағыңа қара. Бұл болашақ сенсің" дегім келеді. Әрине бұл менің призмам, бірақ бұл ерекше әсер болды.

Бүгін бір фактіге назар аудардым: мен күнібойы телефоннан видео/аудио тұтынбаппын. Ертеңгісін адамға лық толы 64-ші автобуста ютуб қарау/тыңдау ыңғайсыз болса, ал кешке ондайға күш жоқ. Тіпті әкімшілік толтыр деп жіберген онлайн форманы да автобуста отырып аяғына дейін толтырып үлгерместен ұйықтап кеткен кезде болды. Біздің тәжірибе 64-тің жүру жолының ендігі бір етегі болғандықтан оның ішінде әрдайым орын болады. Автобусқа кіресің, QR арқылы төлеп отыра кетсең болды көз ілінеді. Оянсаң үйге жетіп қалғансың, автобус адамға толы.

Кейде тәтті ұйқыңды жол ақысын төлегеніңді тексеретін қызметкерлер бөледі. Әдетте менің ұйқым ашылып кетеді. Одан әрі ұйықтай алмаймын. Сөйтіп бақырайып отырып үйге дейін келесің. Ал үйде басқа тіршілік.

Иә, соңғы кезде подкаст тыңдағаннан гөрі ютубты көбірек қарап жүрмін. Оның себебін кейін түсінесіздер. Әзірге осылай. Сол себепке байланысты да әлеуметтік желілерге (алты айлық детокстан кейін) қайта кірдім.

Кеше тәжірибеміз аяқталды. "Дәнекерлеуші" деген куәлікті алу үшін емтихан болды. Енді мұғаліміміз біздің тапсырған жұмысымызды тексеріп "III-раздятты дәнекерлеуші" атағына сәйкеспіз бе, жоқ па соны анықтайды. Бәрі жақсы болса ендігі аптада куәлігімізді аламыз. Солай болсын.

Осындай жобаны ұйымдастырған адамдарға көп рахмет. Жоба туралы толық ақпарат joltap.kz сайтында.

codingPath - 11. Соңы

Елдар Құдайбергенов — Mon, 09 Sep 2024 00:00:00 +0000

10-шы жазбаны Сәуір айында жариялаппын. Одан бері бірталай өзгеріс болды. Мен тіпті бағдарламалау туралы ағылшын тіліндегі блог бастап, енді оны жаппақ ойым бар. Бірнеше сайт жасағанша осы сайтты бірнеше тілді жасағаным дұрыс болар деп отырмын. Көреміз. Ол блогтың мақсаты бір: менің ағылшын тіліндегі бағдарламашылық портфолиом.

Бағдарламалауды меңгеру жалғасуда. Бірақ бұрынғыға қарағанда әлдеқайда баяу. Өйткені мен шынымен бағдарламалауды жұмысқа тұру үшін емес, өзім үшін үйреніп жүргенімді түсіндім. Бұны бұрын "түсінсем" де, қазір қайта түсініп жүрмін.

Си бағдарламалау тілі мен оқып/үйреніп жүрген тілдердің бастысына айналып үлгерді. Оның жанында Пайтон, сосын Джаваскрип, ал Рубиді жай, білу үшін қарап қоямын.

Жалпы айтарым осымен codingPath тегімен біріктірілген посттар сериясын жаптым. Енді менің сайтым жай ғана менің сайтым болады, ал мына блог менің жеке күнделігіме айналады. Бағдарламалау туралы жазсам да олар codingPath-тың бұрынға концепциясы сияқты білім алу жолындағы есеп беру емес, өзімнің ойыммен бөлісу сияқты болады. Мысалы, .kz домені туралы пост жазып бастап қойдым.

Негізі codingPath постарын жазуға кеткен уақытта мен сол бағдарламалауды оқыдым деуге болатын шығар.

codingPath - 10

Елдар Құдайбергенов — Thu, 04 Apr 2024 00:00:00 +0000

«Ката» деген ұғым бар екен. Бұл ұғымды бағдарламалауда да қолданады екен, бірақ мен ойлағаннан басқаша екен. Менің ойымда былай: неге күнде оқуды бастар алдында 5-10 минут үйреніп жатқан нәрселерге қатысты ката жасамасқа деп ойладымда, бастап кеттім. Әрине бұл ката әлі сан алуан түрленеді. Әзірге git terminal-ға ғана қатысты болады. Кейін үйреніп жатқан технологиялар мен тілдерді де қоспақпын. Осылай жасау «ката» ұғымын бірінші рет кездескенде келген, оған соңғы бір оқыған мәтінде «The learning comes through doing.» деген сөз қосылғанда ойлағаным тірі идея болып көрінді. Мақсат ката жаттығуын көзді жұмып жасай алатындай деңгейге жету; операцияларды іздеп отырмай, аутоматты түрде істей беру. Бұл қарамай мәтін тергенге өте ұқсайды.

Соңғы кезде Learning by doing деген концепция өте ұнап жүр.

Алдыңғы постта аңғарған қатынас пен сол күні дедлейннан алған еркіндік маған бағдарламалауды өз байыбымда оқуыма мұрсат беріп, мен бағдарламалаудағы шеберлік жолына түсіп жатқандаймын. Бұрын бейсаналы мақсатыма байланысты мен тақырыпты тез-тез өтіп, кітапты тезірек тауысуға асықсам, енді тақырыпты түсіне алғанымша түсініп, меңгергім келеді.

codingPath - 9

Елдар Құдайбергенов — Thu, 04 Apr 2024 00:00:00 +0000

Соңғы постта жазған проблемамды алдыңғы күні түстен кейін психологыммен талқыладым. Жағдайым кәдімгідей жақсарып қалды. Сессиямыз 3 сағатқа созылды. Көп нәрсенің басы шешілді. Бөлісе алатындарымды төменге жазып қойдым.

Мен бағдарламалауды жұмысқа тұру үшін емес, өзім ойлап тапқан жобаларды іске асыру үшін үйреніп жатыр екенмін. Сессия барысында менің бағдарламалауға қатысты мақсатым осылай айқындалды. Бұған дейін бейсаналы түрде "бағдарламалауды үйрену мақсаты - жұмысқа тұру" деген шешіммен жүріппін. Бағдарламалаушы ретінде жұмыс шықса мен істей беремін, бірақ жұмысқа тұру мен үшін міндетті емес, оны әдейі (қазір) іздемеймін, ол жұмысты табу үшін "жыртылмаймын".

Бастауыш бағдарламалаушылардың дерлік бәрі, ал кәсібилердің көбі кездесетін басты проблема - жұмыс табу. Естуімше қазір junior ретінде жұмыс табу - аңыз, мүмкін еместің маңы. Сол үшін олар өздеріне жалған тәжірибе, жыл өтілін қосып алады-мыс. Ең мықты деген ақылы курстардан өткен адамдар ұзақ уақыт бойы жұмыс іздейді екен. 100, 200 компанияға түйіндеме жіберіп 0 жауап алу норма дегенді де естідім. Жалпы бұл салада қазір жұмыс аз сияқты. Жұмыс іздеу сайтында бастауыш бағдарламашыға бір орын пайда болса, оған жүздеген адам өтінім бергенін көру біртүрлі нәрсе.

Меніңше оқу барысында жұмыс туралы ойланудың, оған қатысты қобалжудың қажеті жоқ.

Бариста неге қазақша сөйлемейді?

Елдар Құдайбергенов — Wed, 03 Apr 2024 00:00:00 +0000

Астананың шағын кофеханасында американоға тапсырыс бердім де, өзіме ыңғайлы орын тауып, күттім. Бірер минуттан кейін «Маленький американо с молоком готов» деген баристаның дауысы естілді. (Иә, Астанада американоға сүт қосады екен.) Мүмкін қазақша айтар деп кішкене күттім. Сәлден кейін американоның дайын екенін хабарлаған баристаның дауысы тағы шықты - орысша. Барып «Менен кассадан тапсырысты қазақ тілінде қабылдады. Енді сол тапсырысымды неге орыс тілінде жариялайсыз?» десем, Кирил саспай «Мне так удобно!» деп кесе салды.

Сол жерде біраз әңгіме айтылды. Кирилдің қазақша сөйлемейтіндігіне үш себеп табылды:

Ол қазақ тілінде сөйлей алмайды екен. Окей, неше түрлі жағдай болады, қазіргі Қазақстанда бұл таңғаларлық жайт емес, бірақ... «Кішкентай американо дайын» деп айту үшін қазақ тілін ғұлама деңгейінде білу қажет пе? Жоқ. Ынта болса 30 секундта үйреніп алуға болады ғой. Бұл жерден Кирилдің қазақша сөйлеуге әзірге тырыспағаны көрінеді.
Заңда орысша да айтуға болады-мыс. Бұл да ойлап тауып алған нәрсе екенін заңға жүгіне отырып көрсеттім.
Мен орысша сөйлей аламын, сондықтан оған қазақша сөйлемеуге болады-мыс. Содан Кирилге қайтадан заң туралы айтып бердім де, кейін біздің елге орыс тілі қалай келгенін білгенімше түсіндірдім.

Соңы: Кирил айтқанымның бәрін түсінгендей басын изеп қалды. Мен бұл кофейняға жиі келемін - олардың жалпы Қазақ тіліне деген көзқарасы қиын: кіре сала орыс тілінде «Здравствуйте!» деп қарсы алады; витринадаға бағалар орыс тілінде ғана; кофейнядағы барлық нұсқаулықтар тек орыс тілінде; т.с.с. айтсаң жалғаса береді. Тек қана экрандағы бағалар ғана қазақ тілінде.

Жалғасы: осы жағдайдан кейін Кирил маған мүлде сөйлемейтін болды. Қызметкерлер мені жақсы танып алған. Сондықтан мен ол жерге келгенде қазақша амандасып, қазақша тапсырыс алып, дайын болғанда қазақша хабарлайды.

Кейін бұл кофейня маған 10% дисконт картасын берді. Кейде қолданып жүрмін.

Жалғасы 2: кофейняға жаңа қызметкерлер келді. Олар мүлде қазақша сөйлемейді. Мен өтінішімді айта-айта шаршадым. Бұндай нәрсеге күшімді жұмсағым келмейді. Арнайы осы кофейня туралы пікір қалдырайын деп 2GIS-ке тіркелдім де, ⭑⭑⭒⭒⭒ деген баға қойып, былай жазып кеттім:

Амандасқанда, қоштасқанда; тапсырыс бергенде, тапсырыстың дайын болғаны туралы хабарлағанды қашан қазақша айтасыздар? Әрдайым орыс тілінде ғана. Қазақша айтуын сұрағанда да - орысша ғана. Кейбір қызметкерлер ғана, таңдаулы адамдарға ғана қазақша хабарлайды. Ал әдепкі тіл - орыс тілі. Тапсырысты қазақша алса да, хабарлауы орыс тілінде. Кафейня ішіндегі барлық жазулар мен хабарландыруларды да қазақшаға аудару керек.

Кофейня әкімшілігі басқа (орыс тіліндегі) пікірлердің бәріне жауап жазып, мына пікіріме ләм демеген. Құптамаған да, жоққа шығармаған да.

codingPath - 8

Елдар Құдайбергенов — Tue, 02 Apr 2024 00:00:00 +0000

Соңғы аптада кодиңге, оны оқуға дым қарамадым, қарағым келмеді, қарай алмады да. Неге бұлай екенін нақты түсінбедім.

Шаршау

Биыл ауыз бекіткенмін. Ауыз бекіту уақыты шамалы ыңғайсыз. Қазір таңғы 4:30-ға дейін болу керек. Бұндай стресске алдын ала дайындалмаса қадалып қалу оңай екен. Демалыс күндер болса да біз дұрыстап демела алмай жүрміз. Мүмкін осы да себеп шығар.

Ноутбугім ойымдағыдай істемей жатыр

Бес жыл бойы жалпы алғанда мүлт етпей қызмет еткен Macbook Air деген ноутым осыдан 3-4 күн бұрын сыр бере бастады. Tab, Caps Lock, Fn (function) деген жиі қолданатын батырмалар істемей қалды. Мәселені шешу үшін істемегенім қалмаған шығар - нәтиже жоқ. Қазір толық бэкап жасап жатырмын, сосын OS-ты қайта орнатпақшымын. Мүмкін осы көмектесіп қалар.

Мактарда тілді Caps Lock-ты шертіп ауыстырады. Өте ыңғайлы. Мен қазақ тілінде пернетақтаға қарамай жазамын, жылдамдығым едәуір жақсы. Ал енді тіл ауыстыру керек болған сайын мен тоқтап, тіл ауыстыру тетігін тінтуірмен тауып, оны екі рет шертіп барып қана ары қарай жалғастыра аламын. Қиын.

Одан кейін пернетақта баптауларында F1-F12 батырмаларында орналасқан ноуттың функционалдарын Fn-ды баспай-ақ істететін баптау бар. Әдепкіде бұл бап қосылып тұрады. Сондықтан, мысалы, дыбысты көтеру немесе түсіру үшін Fn батырмасын баспай-ақ, бірден F11, не F12 деп баса салуға болады. Бірақ! Фронтендпен айналысқанда бұл функционалды батырмалардың өзіндік қызметтері бар. Демек менің пернетақтам әдепкі баптауында тұрса, Developer Tools-ты ашу үшін F12 емес, Fn+F12 деп басу керек.

Мен осы баптауды бірнеше рет қосып, өшіргенмін. Мәселе осыдан басталды деп ойлаймын.

Қалай болғанда да құралың дұрыс істемесе бұл оқу барысына әсер етеді.

Оқу және апатия

Мен бұл жолды шынымен қолға алайын деп шешкенім Tech Orda-дан басталған. Одан бері жылдан аса уақыт өтті. Оқуым мен ойлағаннан әлдеқайда ұзарып кеткен сияқты. Қашан қарасаң мен сол кодтауды оқып жүремін. Бұндай жағдай өзіңді де біршама шаршатады. "Бұл қашан аяқталады? Бұл оқу оқуға тұра ма, әлде бұл уақыттың бос кетуі ме?" деген сияқты ойлар кейде мазалап тұрады.

Содан мен соңғы аптада бір де бір жол код жазбадым. Соның неге екенін түсінгім келіп осы мәтінде жазып отырмын. Бұл уақытша кідіріс болса екен деп үміттенемін. Бұл кідіріс бір апатия сынды реакцияға алып келді. Осы жолда дым оқымағандай, ештеңе үйренбегендей, ештеңе істей алмайтындай көрінеді.

Мен бұл оқуымды тым жоғары бағалап жіберген сияқтымын. Кішкене ғана нәрсені түсінбей қалсам болды, бәрі бекер дегендей, не мен оқығандарымның бәрін бірден түсіне кетуім керек сияқты. Бірақ әрдайым осылай бола бермейді екен. Кейде жаңа концепцияны түсініп, онымен жұмыс істей алу үшін уақыт керек екен.

Маған қазір "осылай білім алу, бір нәрсені ұзақ үйрену - норма" дегенді қабылдауым керек сияқты. Оқу керек нәрсе өте көп, ал уақыт жоқ сияқты көрінеді. Бұндай кезде ми оқудан ютубқа қашады. Ютуб оңай, түсінікті, қызық, ыңғайлы болса; оқу қиын, түсіну уақыт пен күш алады және әдепкіде қызық емес, онымен өзіңді қызықтыра алу керек. Бірақ нәтижесін қарасақ: ютуб қарау даму нөлдің аясы, ал оқу қай жағын алып қарасаң да пайдалырақ.

Осындай кездерде мен осыған дейін осы білімсіз-ақ өмір сүріп келгенімді ескермейді екенмін. Әрине бұл біліммен менің өмірімнің сапасы өседі, бірақ оқымасам мен құрып кетпеймін ғой?

Осы сұрақты шешу үшін психологыма хабарласатын уақыт келген сияқты...

Соңғы пост

Айтпақшы бұл жағдай осы тег бойынша соңғы постты жариялаған соң басталғандай болды. Қызығы мен ол постта тура осындай жағдайға түскенде не істеу керегі туралы жазыппын.

Youtube-тың RSS-арнасы

Елдар Құдайбергенов — Thu, 14 Mar 2024 00:00:00 +0000

Кешеден бастап елімізге YouTube Premium келді. Біз оны бірден қосып алдық. Қазір ютубтан көріп, үйреніп жүрген нәрселер баршылық. Өткізіп жіберуге болмайтын жарнама - шаршатты. Енді бұл мәселе шешілді.

Ендігі бір мәселе бұл ютубтың rabbit hole-ға батыратын функциясы: related videos немесе recommendations. Қолданушы видео көріп отырғанда, оның төменінде немесе оң жағында сол видеоның тақырыбына ұқсас, қолданушыға ұнайды-ау деген бірнеше видеоларды ұсыну. Бұл негізінен қолданушыны өз платформасында ұзағырақ ұстау үшін жасалған қадам. YouTube-тың табысы қолданушылардың сол жерде өткізген уақытыңың ұзақтығына да байланысты. Сондықтан олар осындай функцияны жасап, оны дамытып отыруға мәжбүр деуге де болады. Олай істемесе өспейді. Өспесе өледі. Ал кімнің өлгісі келелі? Сондықтан ютуб қолданушыға мейлінше пайдалы, қызықты видеоны ұсынуға тырысады. Ал сіздің уақытыңыз босқа кетіп жатқанында оның шаруасы жоқ. Шынын айту керек, кейде ютубтың recommendation'ы пайдалы болса да, көбіне бұл уақыт жауы.

YouTube-ті мүлде көрмеу әзірге мүмкін емес, бірақ біз бұл процессті барынша айқындап тазалай аламыз.

Ыңғайы келсе YouTube Premium алу.
Броузерге "youtube distraction free extension" санатындағы қосымшаларды орнату. Олар ютубты броузерде қарағанда керек еместің бәрін өшіреді.
Ютуб-арналарға қолданба арқылы емес, RSS-арна арқылы жазылу:
1. Ютуб-арнаның бетін ашыңыз да CMD + U / CTRL + U деп басасыз. nano
2. Сол беттің коды ашылады. Енді CMD + F / CTRL + F деп басасыз да, ашылған шағын жолға RSS деп жазып Enter-ді басасыз.
3. Сонда шамамен мынандай сілтемені көресіз: https://www.youtube.com/feeds/videos.xml?channel_id=UCyRhzaTKcAsaq4JVgHjFfBg - бұл сіз ашқан ютуб-арнаның RSS-арнасы.
4. RSS-ке жазылу туралы кейін жазамын. Әзірге Feedly-ді қолдана беріңіз.

Ютубте жазылған арналарды ақырындап RSS-ридеріме көшіріп бастадым.

Жалғасы бар...

codingPath - 7

Елдар Құдайбергенов — Sun, 10 Mar 2024 00:00:00 +0000

Бұл codingPath сериясындағы жетінші пост болса да, түпнұсқасы осы блогқа жарияланып отырған бірінші пост. Енді қазақ тіліндегі блогым осында болады. Бұл блогтың негізі Eleventy. Енді yeldar.org-тағы қазақша мәтіндерімді осында көшіремін, ал ол ағылшынша болады.

Кез келген істі үйренгенде (мысалы, бағдарламалауды үйренгенде) біз бәрін бірден іліп кете алмаймыз. Бұл obviously ой сияқты, бірақ бұл концепцияны түсіну, қабылдау жаңаны үйренгендегі фрустрацияны азайтады. Жалпы жаңаны үйренгенде бастапқыда дым түсінбеу қалыпты нәрсе. Бәрін бірден біліп, аспаннан салбырап әлі ешкім түскен жоқ. Бәрі нөлден бастайды, жетістікке жеткендер - сол жолды тастамағандар.

Тіпті былай айтуға да болады: сіз басында ештеңе түсінбеуіңіз де керек. Бастапқыда дым түсінбеу болмаса - сіз жаңа ештеңе үйреніп жатқан жоқсыз. Сондықтан жаңа нәрсені бірден түсінбеу - бұл қайғыратын емес, қуантарлық жайт. Демек сіз әзірге білмейтін, жаңа нәрсені үйреніп жатырсыз деген сөз. Түсініп, меңгеріп алудың басты талабы - оқу жолын тастамау. Иә, біреу тез үйренеді, ал біреу оған қарағанда баяу. Бұл істе ең бастысы жылдамдық емес, тұрақтылық. Бір күнді бес сағат оқығанша, бес күн бойы бір сағаттан оқығын тиімдірек болады.

Басында тұрақтылық деген оңай. Кейін барып сіз өзіңіздің саяхатыңызда үстіртке жетесіз. Одан екінің бірі аман-есен, оқыған нәрсесін тастамай өте алмайды. "Үстірт" кезеңінің ең басты сипаты мынандай: қанша оқысаңыз да прогресс жоқ сияқты болып көрінеді. Бірақ бұл жалған. Негізінде прогресс бар, бірақ ол бастапқыдағыдай көлемді емес, өте ұсақ. Қанша ұсақ болса да - прогресс бар. Ең бастысы осы.

Бұл ойымның дәлелі: мен қазір осыдан бір жыл бұрын түсінбек түгілі, ойламаған нәрселермен жұмыс істей аламын. Егер ең алғаш рет кездескенде түсінбей, содан ары оқуды жалғастырмасам менің білімім сол деңгейде қала берер еді.

Алдында мынандай жағдай болды. Қазір оқып жүрген кітапта алдымнан екі жаттығу шықты. Біріншісін оңай жасап тастадым, ал екіншісін жасау үшін ойланып, қосымша іздену керек еді. Оның алдында 2 сағаттай сабақ оқып отырған мен ол жаттығуды "сосын" жасай салғым келді. "Мен ол жаттығуды шамамен қалай жасау керектігін, оның шамамен жауабы қандай екенін жалпы білемін. Демек жасамаса да болатын шығар?" деп ойладым. Ойым кішкене анандай болса да, оны ақтап әлекпін. "Бұл оңай нәрсені істеп уақыт кетінгенше, одан да ары қарай кітапты оқи берейін де..." деген ойлар бойымды ала бастады.

Кенет үйге Роза келді де, менің жаттығуды жасаудан қашу процесімді үзіп жіберді. Арады екі сағаттай уақыт өтті. Бұл аралықта кодиң туралы мүлде ойлаған жоқпын. Роза екеуіміз шай-тамақ іштік, әңгіме соқтық (бұл күндіз еді, бала бақшада болған). Сөйтіп бағана үзіліп қалған процесіме кешке таман қайта оралдым. Осы уақыт ішінде бағана қашқақтаған жаттығуға тәбетім ашылғанын байқадым. Оны жақсылап жасағым келіп, іске асыға кірісіп кеттім де, жаттығуды жасап жасап тастадым. Осындай "шаршау" кезеңдерінде үзіліс алу керек екен. Бастаған істі тастамау деген күнде 8 сағат қадалып отыру деген сөз емес.

Негізгі оқу жолым The Odin Project болса да, қазір ол жолды паузаға қойып, Ruby туралы кітапты оқып жүрмін. Өйткені (1) кітаптағы ақпарат, ол жердегі әдістер жақсы өтіп жатыр, (2) TON-да ары қарай Ruby on Rails-ті таңдайтын болдым, (3) кітаптың қосымша видеосабақтары бар - оларды TON сабақтарымен қатар қарамақшымын.

Жалпы алғанда осы кезден бастап ары қарай бағдарламалауды өздігімнен үйрену жолым былай болады:

Ruby кітап → TOP JavaScript Basics → TOP Ruby on Rails → ??? → PROFIT!

Бағдарламалау тілінің құжаттамасын оқу

Елдар Құдайбергенов — Sat, 02 Mar 2024 00:00:00 +0000

Ең алдымен оқығым келген нәрсеге қатысты құжаттаманың ең соңғы нұсқасын табамын және содан кейін ғана оқып бастаймын. Менің ағылшын деңгейім жетерліктей жақсы болғандықтан мен көп нәрсені бірден түсінемін. Ал егер түсінбей жатсам, білмей жатсам, барып ChatGPT-ден сұраймын. "Бұл қалай? Бұл не? Мынаны қалай түсінуге болады?" деген сияқты сұрақтарды, ағылшын немесе орыс тілінде қоямын (өйткені ол әлі қазақ тілінде жақсы сөйлей алмайды). Тақырыпты толығымен түсінбейінше сұрақтарымды қоя беремін. Осындай бірнеше сұрақтан кейін ChatGPT одан не қажет екенін "түсінеді" де ешбір артық сұрақсыз толық жауап бере бастайды.

Содан кейін мысал келтіруін сұраймын. Мен сұрап жатқан нәрсеге тікелей қатысы жоқ нәрсені түсінбесем, сол жерлерді бөлек түсіндіріп өтуін сұраймын. Содан кейін мен міндетті сұрайтын тағы бір сұрақ "Бұны қай жерде, қалай қолдануға болады?" деген сұрақ. Бұл сұрақтың жауабы менің миымның "Мына оқып жатқан нәрсе маған не үшін керек?" деген сұрағының жауабы.

Жалпы, менің қазіргі түсінігім бойынша, құжаттаманы оқу деген бұл оның ішіндегі нәрселердің бәрін толық жаттап алу деген сөз емес. Бастапқыда құжаттаманы оқу - ол оның іщіндегі дүниені жалпы білу, былай жасауға болатынын, ендігі бір кездескен кезде абдырап қалмай, жалпы түсініктің болуы.

Осылайша қарапайым қағидаларды ұстанып кез келген бағдарламалау тілі бойынша құжаттаманы оқып, бағдарламалауды үйренуге болатын сияқты.

PS. Бұрын "егер гуглдан табуға болатын нәрсе болса, адамнан сұрамаңыз" деген сөз болған. Енді сол "егер ChatGPT-ден білуге болатын нәрсе болса, онда оны адамнан сұрамаңыз" деген қағидаға түрленген сияқты.

Сәлем, Әлем – v3

Елдар Құдайбергенов — Mon, 26 Feb 2024 00:00:00 +0000

Бұл доменді (weblog.kz) сатып алғаныма бір жылдан асты. Осындай блог ашқым келген. Бірақ қалай бұрсам да ыңғайы келмеді. Бірнеше проблемалар болды: .kz домендеріңіз хостиңі Қазақстан аумағында болуы керек деген тәртіп бар. Әрине мемлекет өзі төлеп отырғандықтан доменге қатысты қандай талап қойса да өз еркі. Бірақ егер мемлекет халықтың жалдамалы менеджерлері десек, ал олар жұмсап отырған қаражат та халықтікі десек… демек доменді қолдану халыққа ыңғайлы, пайдалы болуы керек емес пе?

Әлемдік деңгейде қызмет көрсететін, қай жағынан алсақта алдыңғы қатарда тұрған; көшіруші емес, инноватор компаниялардық қызметі тұрғанда мен қазақстандық хостерлермен шектелгім келмейді. Баға мәселесі - бөлек әңгіме.

Сөйтіп, құда да тыныш, құдағи да риза болатын бір шешім таптым. Қысқа-нұсқа схемасы мынандай: Eleventy → GitHub → Plesk. Постты жазып болып Гитхабтағы weblog-qaz деген репозиторийге push жасаймын. GitHub Actions сайттың статикалық нұсқасын репозиторийдің gh-pages деген бұтағына салады да, Plesk-ке Webhook арқылы өзгерістер туралы хабарлама жібереді. Plesk gh-pages бұтағындағы барлық файлдарды httpdocs қалтасына салып қояды. Мына мәтін сізге осылай жетті.

Yeldar.Org-қа жарияланып қойған қазақ тіліндегі постарды осы жерге көшіріп, ол жерге енді ағылшын тілді посттар жариялайын деп отырмын. Ол постардың айырмашылығын подкастиңдегі проблемаға ұқсатамын. Қазақ тілді IT-сала мен ағылшын тілді (aka әлемдік) IT-саланың арасы - жер мен көк. Сондықтан жазатын посттар да әзірге бөлек болады. Қазақ тілінде негізді түсіндіретін, үйрететін посттар жариялаймын. Кейін барып постар күрделенеді. Біз саламызда әлемдік деңгейде шешілмеген проблемаларды көтереміз. Бұған алты ай, бір жыл, не одан да көп уақыт керек болуы мүмкін. Нақты мерзімді айта алмаймын. Көреміз. Ең бастысы бастаған істі тастамау керек.

Тәжірибе көрсетіп тұрғандай постардың сілтемелірі өзгеруі әбден мүмкін екен. Сондықтан мен әр постымы тұрақты қысқа сілтеме қосамын: https://k.yeldar.org/c1Eo6 - бұл осы посттың сілтемесі. Болашақта бұл посттың негізгі сілтемесі өзгерсе де, осы сітеме арқылы тауып аласыз.

codingPath - 6

Елдар Құдайбергенов — Sat, 24 Feb 2024 00:00:00 +0000

The Odin Project-те жоба ретінде лендиң пейдж жасау керек. Мен оны сол TON-ның өзі туралы қазақ тіліндегі сайт жасайын дедім. Сайт құрылымы қиын емес сияқты. Жобаны жасап бастадым. Жұмыс барысы өзіме ұнап жатыр.

Барып HTML семантикасы туралы екі мақала оқып шықтым. Өте пайдалы болды. Болашақта жеке сайтымды өзім жасағанда осы қағидаларды қолданамын.

Ұйқы және кодиң

Өткен үш күн бағдарламалау туралы бір кітапты оқып жүрмін. Өте ұнап жатыр. Кодиңге деген көзқарас түрленіп, тезірек істерімді бітіріп код жазғым келіп бастады. Бұл бір қызық эмоция екен. Бірақ! Кеше таңға дейін подкастиңге қатысты шұғыл екі жұмыс істедім. Сәйкесінше бүгін ұйқым қанбаған. Соның салдарынан кодиңге деген тәбетім қайтып қалғанын бірден байқадым. Ұйқыдан басқа ештеңе өзгерген жоқ. Ұйқының маңызы жайында қанша естісем де онша мән бермейді екенмін. Шынымен сапалы ұйқа - сапалы күн кепілі екен.

Тым күрделі хәм түсініксіз құжаттама

Әр бағдарламалау тілінің ресми құжаттамасы болады. Тіл туралы білімнің бәрі сол жерде. Тіпті бұрынғы бір мұғаліміммен «кез келген тіл бойынша ең мықты онлайн курс - сол тілдің құжаттамасы» деген шешімге келгенімізде есімде. Бұл шынымен солай десекте осы кезге дейін мен көрген құжаттамалардың (NodeJS, Ruby) бір үлкен проблемасы бар: оларды бағдарламалауды енді үйреніп бастаған адамдар түсінуі өте қиын. Кей жерлерін түсінсе де толық түсініп, қолдана алмайды. Осы тұрғыда «демек бағдарламалау тілі туралы құжаттаманы оқып үйрететілу керек» деген ой келді. Бұл ағылшын тілінде де көте ілген, бірақ толық шешілмеген проблема екен. Жақсы бастамалар да бар сияқты.

Қазір Ruby-дің 3.3.0 деген нұсқасы шыққан. Осы нұсқасына сәйкес құжаттаманы табудың өзі кәдімгідей проблема болды: таптым. Енді оны оқып үйрену керек.

Идеяларым

Бұрын идеяларымды оңды солды тарата беретінмін. Бірақ "ұрланған" идеялар туралы естіген сайын менің бір параноям дамып келеді. Бұл жайдан жай емес. Бұрын да менің идеяларым "ұрларған".

Енді индустрияда жүрген мамандар "идеяларыңды ешкімге айтпаңдар. Оларды жазып қойыңдар. Ақырындап өздерің іске асырыңдар" деп жатыр. Сондықтан енді бір де бір идеямды тегін бөліспеймін деп шештім. Құдайға шүкір идея жетеді.

Жеке блог

Бұл мәселеде сайттың негізі қай құралда болады. Соны таңдау оңай болмады: Eleventy vs. Jekyll. Нәтижесінде таңдауым 11ty-ге түсті. Ол тым шапшаң; функционалы ТОП; ермексаз сияқты не істегің келсе соны іске асыра алады; посттарды жыл, ай бойынша қалталарға жинай алады; т.с.с. қасиеттері жетерлік. Weblog.kz соған ауысады.

Оның үстіне Jekyll-ді бастаған Taillandier деген адам былай депті:

If current Jekyll suits your needs, that's great, if [not] my advice would be to bet on Eleventy who is one of the SSG that provides the easiest path to migrate from Jekyll.

Мен ағылшын тілінде жазып бастағым келеді. Сол туралы ой: екі тілдегі контентті бір доменді жасайын ба, жоқ әлде екі тілге екі бөлек блог жасаған дұрыс па? Қазақ тілдісі көбіне жеке болады да, ал ағылшын тіліндегісі бағдарламалау туралы болады. Әзірге нақты шешім қабылдамадым.

Қызықты сілтемелер

HTML Boilerplates
Exercism – We’re building a place where anyone can learn and master programming for free, without ever feeling lost or stupid - бұйырса болашақта мана жобаны да өтуге болады екен. Әдемі.
Learn Ruby the Hard Way - Ruby туралы ағылшын тіліндегі кітап.
A free visual guide to CSS

PS. Мына сілтемелерді жинап, жариялайтын сілтеме-блог керек сияқты ма? Eleventy-де осы оңай жасауға болады ;-D

codingPath - 5

Елдар Құдайбергенов — Sun, 11 Feb 2024 00:00:00 +0000

Flexbox

flex алғашқыда түсінуге де, меңгеруге де өте қиын дүние. Бірақ тастамасаң оны үйреніп алуға болатын сияқты. Флекстің қасиеттері басқаларға қарағанда көп. Барлық дүние контейнерлерден және сол контейнердің элементтерінен құралады (элементтер өз бетіне ішіндегі элементтерге контейнер бола алады). Қазір түсінгенім ең бастысы бұл қасиеттер контейнерге жазыла ма, жоқ элементке жазылама ма осыны білу екен. Өйткен бұл қасиеттің бәрі тек қана контейнердің ішіндегі элементтерге ғана әсер етеді.

Мысалы, flex контейнердің денесіне жазылатын (бірақ сол контейнердің элементтеріне әсер ететін) align-items, justify-content деген қасиеттер бар. Осыларды ажыратып алу керек. flex-direction ауысқанда әлгі қасиеттер де өзгеретінін ескермей оларды шатастыратын адамдар да көп екен.

The Odin Project-тің HTML және CSS (Flexbox) бөлімінің жобасын жасайтін жерін жеттім. Бұл саладағы білгішбектер «бағдарламалауды меңгеру тек қана жеке жобаларды жасау арқылы іске асады» дейді. Мен тезірек JS деген бөлімге жетіп, Foundation-ды аяқтағым келіп отыр. Неге бұлай асығып жатқаным өзіме де құпия болып тұр. Сөйтіп өзімді сабырға шақырып, TON ұсынған жобаны іске асыруға үгіттеп отырмын. Фаундейшннан кейін JavaScript пен Ruby арасында таңдау жасау керек болады. Егер The Odin Project-тің негізі Ruby тілі екенін ескерсек таңдау қызық болайын деп тұр. Тіпті бұл туралы бөлек пост жазуға болатын сияқты.

Eleventy

Мына сайтым мен блогым Docusaurus деген SSG-ге негізделген. Бұл коды ашық, Meta-ға тиесілі, өте қуатты статикалық сайт жасағыштардың бірі. Негізінен Docusaurus жеке сайт, блог жасауға емес құжаттама құруға арналған. Сондықтан мен басқа бір альтернатива іздедім. Критериім: оның бэкендінде NodeJS (JavaScript) болуы керек. Өйткені әзірге білетін тілім сол ғана. Таптым: Eleventy. Осы күнге дейін мен қаншама CMS көрсемде Eleventy беріп отырған еркіндікті бірінші рет кездестіріп отырмын.

Қазір Eleventy мен үшін Android немесе басқа телефоннан iPhone-ға көшкенмен тең (сияқты болып көрініп тұр). Осыдан шамамен 10 жыл бұрын айфонға ауысқаннан кейін мен басқа телефондарға мүлде қарамайтын болдым. Оған дейін сол кездегі телефондардың дерлік бәрін білетінмін. Сол кезде істеген Евросетьтің күнделікті болмаса да аптасына бірнеше рет барып тұратын тұрақты оқырманы болғанмын. Содан кейін iPhone алдым да оның ыңғайлығына көңілім толғаны сонша мен жалпы телефондар туралы ізденуді қойдым. Сол сияқты енді аман-есен Eleventy-ге ауысып алсам басқа SSG-лерге қарауды қоямын деп сенемін.

Егер осы жолға бірге түсемін десеңіз мына видео-сабақтардан бастауға болады.

LeetCode

Оқуым басталғалы бірнеше рет кіріп беттемеген сайтыма қайта орадым. Оған себепші болған мына челлендж. Бірінші сабағын қарап шығып пікірлер бөлімін оқысам LeetCode тапсырмаларының Editorial деген қойындысы болады екен. Ол жерде осы тапсырманы шешуге көмектесетін ақпарат болады екен (шешімі емес).

Тағы бір себеп: бағдарламалауды меңгергенде дым қақпайтын тақырыпты тастамай, оны қайта-қайта шұқи берсең күндердің бір күнінде сен ол тақырыпты шемішкедей шағып тастайды екенсің. Соңы жұмысқа тұрар алдында, (егер біреу өзі офер ұсынбаса) сұхбатқа дайындалғанда осы сайттың көмегіне жүгінерім анық емес пе. Енді ол кезді күтпей-ақ қазір айналыса берсе не болады?

Қосымша қызықты сілтемелер

https://flexbox.malven.co & https://grid.malven.co;
Self-taught Devs Podcast – мына подкастың жүргізушілері менің осындай посттар жазып жүргенімнің дұрыс екенін растап жатыр.
Sr Dev's Review of The Odin Project: Part 1 & Part 2;
Dev Job Simulator;
Select Star SQL;
DSA 1, 2, 3 (book);
Learn Flexbox with 30 Code Tidbits - бір оқып шықтым. Flexbox қасиеттерін оңай түсіндіретін, тез оқылатын, жеңіл дүние екен;
Scrimba Flexbox Course.

PS. Иә, мен iPhone алдым.

Биыл кітап тақырыбы трендте

Елдар Құдайбергенов — Fri, 09 Feb 2024 00:00:00 +0000

Кітап туралы подкаст

Өзіме қатты ұнайтын баспа үйімен кітап туралы подкаст бастайын деп жатырмыз. Қазір дайындық қызу жүріп жатыр. Алдында мен іздеген транскрипт жасайтын адам, фотосессия, дизайнер дегеннің бәрі сол жобаға қатысты еді. Бұйырса бұл мен жасаған алғашқы video-first подкаст болады.

Жаңа кітап

Бақытгүл Салыхова мен Әйнел Әмірханның кітабының Астанада презентациясы болды. Бардық, қатыстық, подкастиңді талқыладық (видеосы жақында жарияланатын шығар). Кітапты енді оқи бастадым. Сіздер алдыңыздар ма? Оқыдыңыздар ма? Каспиде сатылады, атауы «атың шықпаса, ПОДКАСТ ЖАСА»: https://kaspi.kz/shop/p/ba-ytg-l-salyhova-inel-m-rhan-aty-shy-pasa-podkast-zhasa-115299433/?c=750000000&sr=1&qid=7b991a3c0b9dc556cb90c149a3abe5b1&ref=shared_link (Мына сілтеме тым ұзын сияқты иә?)

Жап-жаңа кітап

2023-тің аяғында бұрыннан бері қашқақтап жүрген «Подкастер деген кім?» деген сұрақтың жауабын таптым. Әлі толық емес, бірақ негізгі концепциясы нық. Сонымен подкастиңге қатысты 4 сұрақтың (подкастиң, подкаст, подкастер, rss) жауабын тапқан соң, алдынан бері жазғым келіп жүрген кітабымды түрте бастадым. Атауы «Подкастиң: тәуелсіз технология, шексіз контент» болады. Бұл кітап менің болашақта жасайтын ғылыми жұмысымның негізі болады деп отырмын: https://openpodcasting.com

Посттың қысқа сілтемесі: https://k.yeldar.org/B4nPT

codingPath - 4

Елдар Құдайбергенов — Wed, 24 Jan 2024 00:00:00 +0000

2023-тің соңында Алматыдан келдік. Содан кейін неге екені белгісіз оқу, фитнес туралы ойлай алмадым да. Олар туралы тіпті ұмытып кетіппін. Отбасымызда бәріміз ауырып, шамамен он күндей мүлде ештеңе істей алмадық. Қазір нақты түсінгенім: қалай болғанда да оқуды жалғастыру керек.

freeCodeCamp × The Odin Project

freeCodeCamp беттеріндегі The Odin Project сабақтарың өтіп болдым. TOP-тың өзінде осы Flexbox-қа келіп тоқтағанмын. fCC жақсы болды. Ол жерде сабақтар түсініктірек сияқты.

Қуаныштарымның бірі freeCodeCamp-ке екі рет pull request жасадым. Екеуі де қабылданды. Енді өзімді freeCodeCamp контрибюторымын деп айта аламын :-)

Flexbox Froggy деген ойынды ойнап тастадым. Қызық екен.

Кодіңді үйрену жолындағы ойлар

Кодиңді үйренгенде ең бастысы оқуды ұзаққа тастамау керек екен. Ары кетсе 1-2 күн үзіліс алуға болады. Одан көп болса оқуды қайтадан басынан бастау керек болады. Содан кейін кейбір нәрселерді түсіну қиын болса да қайтпау керек екен. Сол нәрсені неше түрлі жолмен түсінуге тырысу керек екен. Қайтпасаң түбі түсінесің. Ізденісің қаншалықты ұзақ болса, әлгі нәрсені түсінуіңіз де соншалықты терең болады.

Алдыңғы тақырыптарды жеткілікті деңгейде түсінбей тұрып алға басудың дым қажеті жоқ. Тақырып ары қарай күрделене түседі, демек түсінбеу деңгейіде өседі деген сөз. Сондықтан қаншалықты тез оқу керек болса да асықпай оқыған жөн. Сонда нәтиже болады. Әйтпесе бәрібір басында түсінбеген тақырыпқа оралуға тура келеді. Өйткені тура сол түсінбеген тақырып айналып келіп алдыңнан шыға береді, шыға береді.

Мысалы, мен Introduction to Flexbox деген сабақты және сол сабақтың Flexbox деген тапсырмасын дұрыс түсіне алмадым. Өзімді қинап оқып шықсамды болмады. Себеп: оның алдындағы The Box Model деген сабақ дұрыс оқылмаған. Салдары: Flexbox-ты тереңірек түсіндіретін Growing and Shrinking деген сабақтың кіріспесін де түсіне алмай отырғандықтан, алдында түсінбеген сабақтарды қайта өту керек.

Сөйтсем мен өзім ойлағаннан да кейінірек қайтуым керек екен. Қайтадан артқа барып CSS Box Model-ден бастадым. Оқып келе жатып автордың мынандай сөзі менің өстіп артқа оралғанымның неге дұрыс екендігін түсіндіретін абзацын кездестірдім:

the limited nature of floats makes them a gentler introduction to CSS layouts than Flexbox. Instead of being overwhelmed with all the possibilities of Flexbox, we’ll get a chance to focus more on the process of building up a sophisticated web page layout.

Мен уеб-бағдарламалау тақырыбын ары-бері ақтарып жүргеніме бір жылдан асқанда алдыңғы жылы оқыған деңгейімді ойласам дым оқымаған сияқтымын. Мен шынымен зер салып оқыдым, бірақ тақырыптарды терең түсінбеген сияқтымын. Кім біледі мүмкін қазіргі оқу деңгейімді де бір жылдан кейін құнсыздандыратын шығармын. Мысалы, «ағылшын тілін түсінсем де оның грамматикасын сейкес деңгейде білмегенмін» деп. Әрине сол кезде сол деңгейде оқымасам, қазір мына деңгейде түсінбес едім деп ақтап қояйын өзімді. Бұл да рас емес пе?

Пайдалы шаралар

Қаңтардың бесінде Free Web Development Bootcamp басталды. Контенті өте оңай екеніне қарамастан осы буткемпті аяқтауға бел будым. Өйткені маған бірге оқитын коммюнити керек. Сосын жүргізушілер қатысушыларды керемет қолдайды. Ютубтарынан стримдерін қарап көрсеңіз мен не туралы жазып отырғанымды түсінесіз. Қазіргі интернеттегі бірін бірі жұлып жеп тұрған қауымдастықта адамды осы кісілер сияқты қабылдап, қолдай алу ерекше екен.

Сосын бұл буткемп біте сала екіншісі басталады. Ол JavaScript туралы болады да, fCC-дегі JavaScript Algorithms and Data Structures (Beta) деген бөлімді толығымен қамтиды. Ақпанның басында басталып Сәуірге дейін болады.

Подкастиңге қатысты кітаптарым енді кітапханада

Елдар Құдайбергенов — Fri, 29 Dec 2023 00:00:00 +0000

Алдында жазғанымдай 2019 жылдан бері жинап келген подкастиңге қатысты кітаптарымды ҰАК-ға өткіздім. Олар барынша көп адамға қолжетімді болса деймін. Бұл қадамыммен мен тек кітапхананы қолдап қана қоймай, сондай-ақ, подкастиңді зерттеушілерге, үйренушілерге пайдасы тисе деп отырмын. Қазіргі таңда тапсырған кітаптар тізімі мынандай:

«NPR's Podcast Start Up Giude», Glen Weldon;
«Пошумим», Эрик Низюм;
«В голос», «Ковен Дур»;
«Reality Radio» 2nd edition;
«Why 75% of podcasts fail», Daniel Larson;
«Девять способов зарабатывать голосом», Кларк Элейн;
«Путешествие писателя», Кристофер Воглер.
«The Podcast Planner», Andy Saucedo;

Сонымен қатар бұл қадам басқа бір жобаға бастау болып отыр: жылдар бойы жыйған тәжірибеме сүйене отырып, подкастиң бойынша ашық кітап жазып бастадым, ол кітапты сіз де менімен бірге жазсаңыз болады: https://openpodcasting.com

Стартап бастағыңыз келсе, стартап академиясына келіңіз

Елдар Құдайбергенов — Mon, 25 Dec 2023 00:00:00 +0000

Бұл постта стартаперлерге пайдалы тегін материалдарды жинаймын.

Өзіме ерекше ұнағандарын ⭐️ деп белгілеп қойдым.

⭐️ Sting Startup Academy;
"How to Start a Startup" playlist by Y Combinator;
⭐️ Startup Fundraising Academy Introduction by MATI Startup Fundraising Academy + website version;
StartUp Academy by the Institute of Entrepreneurship Development (iED);
StartUp Academy;
Startup Academy is a nonprofit organization that connects startups in Switzerland;
⭐️ Startup Academy by VC4A;
Startup School by Y Combinator;
Startup Academy by Tehnopol Startup Incubator and financed by RTK;
Virtual Startup Academy.

Тағы да пайдалы нәрселер тапсам қосып қоямын ;-)

codingPath - 3

Елдар Құдайбергенов — Mon, 27 Nov 2023 00:00:00 +0000

20-26.11.2023

Бұл аптада Алматы сапарында болдық, содан сабақ оқылмады. Енді қайта қолға алып жатырмын.

codingPath - 2

Елдар Құдайбергенов — Mon, 20 Nov 2023 00:00:00 +0000

13-20.11.2023

codingPath постары кейде күнделік сияқты, кейде шолақ болса айып етпеңіздер. Бұл постар топтамасын мен алдымен өзім үшін жазамын. Егер сіздерге де пайдалы болса тек қуанамын. Мен бағдарламалау арқылы өзімді зерттеймін. Жалпы адам кез келген іспен айналысқанда осылай деп ойлаймын.

Мен бағдарламалауды не үшін үйреніп жатырмын? Тек теңге үшін бе? Ол әрине бар, бірақ тек қана ол үшін емес. Жалпы бұл мен үшін бұрыннан бері бағынбай жүрген белес. Екіншіден, мен ойластырған жобаларымды өзім іске асырғым келеді.

Дүйсенбі

Бүгін психологыммен бағдарламалауды үйрену тақырыбында екі сағаттан аса сөйлестік. Тақырып терең, бір сессиядан кейін бәрі керемет болып кетпейтіні анық. Бұл жалпы кез келген тақырыпты жақсылап талқылау кезінде болатын жағдай. Бірақ түбі бәрі жақсы болатынын түсіндім.

Бүгін CSS бойынша 6-шы тапсырманы түсінгенімше орындадым. Бірақ бұл тапсырманың берілгенін дұрыс түсінбегенімді сезіп, The Odin Project-тің дискордынан тапсырманың егжей-тегжейін түсіндіруін сұрадым. Шынымен мен кішкене дұрыс түсінбеппін, мен бұл тапсырманы алдыңғылары сияқты стильдерді өзгертуге бағытталған екен деп қалыппын. Сөйтсек стильдер өзгеретініне қарамастан, мәселе каскад бойынша жыттығу да екен. Әзірге маған каскад туралы негізгі білім жеткілікті. Керек кезінде тереңдетіп оқып алармын.

Осы сабақ бойынша екінші тапсырма: алдында жасалған мәзірді CSS көмегімен әрлеу. Барып аз-маз ойнап көрдім, негізінен қызық нәрсе. Қазір интернетте дайын стильдер, шаблондар көп деуге болады. Мен оларды оқып, өз керегіме қолдана алсам болды емес пе? Мысалы, Transcribe.kz-тің "дизайнын" жасауға Bootstrap-ты қолдандым. Егер менің мақсатым шаблон жасаушы, не тек қана фронтендпен айналысатын маман болу болса әңгіме бөлек. Сондықтан менің мақсатыма қазіргі деңгейім жеткілікті деп ойлаймын. Ертең келесі сабаққа кірісемін.

PS. Барып сабақ жоспарын көріп келдім: CSS әлі біраз уақыт үйренеді екенбіз. Бұл CSS-ті түсін, қабылда, үйрен, қолдан, меңгер деген сөз.

Сейсенбі

Баламыз жазылып боп қалды деуге болады. Енді біздің Роза екеуіміздің кезегіміз келгендей. Біз баламыз сияқты қатты ауырмадық, бірақ жұмыс істеп, сабақ оқуға әлім жетпеді. Сөйтіп апта соңына дейін еш сабақ оқи алмадым.

codingPath - 1

Елдар Құдайбергенов — Mon, 13 Nov 2023 00:00:00 +0000

06-12.11.2023

Жексенбі күні керемет жетістікке жеттім. Мен осы сайтты толығымен жасап шықтым. Осыдан бірталай жыл бұрын Рахимнің сайты статикаға ауысқанын көргенде, ол маған қатты ұнаған. Одан бері сайтымның статикалық түрін бірнеше рет жасап көрдім, бірақ мен ойлағандай нәтиже болмады. Себебі, меніңше жалпы бұл құрылым қалай істейтінін түсінбегендігімнен болар. Қаншама видео мен нұсқаулықтар бойынша жасағаныммен, нәтижесі менің көңілімнен шықпады.

Ең алдымен мына постта жазғанымдай Git-пен жұмыс істеп үйрендім, ал ол үшін командалық жолды үйрені керек. Сосын Github Pages қалай жұмыс істейтінін білдім. Осыларды азды-көпті меңгерген соң ғана менің назарыма Docusaurus түсті. Мен оны локалды іске асыра алсам да, Github Pages-ке деплой жасағанда проблемалар көп болды. Мәселені мына видео шешті. Енді бәрі ойдағыдай істеп тұр.

Дүйсенбі

Бұл күні кодиңге уақыт бөле алмадым. Ертеңгісін Сәбит Жақсылықов қатысқан Balqaimaq-тың эпизодын түсірдік. Түсте жаттығу залына бардым. Тренермен бір сағаттай жұмыс істедік. Үйге келіп тамақтандым. Бір мызғып алайын деп жатқаным сол екен, баланы бақшадан алу уақыты келіпті. Бұл кодиңді бала ұйықтағанша ұмыту деген сөз.

Негізі күндіз бір мызғып алған жақсы, бірақ ұзақ ұйықтап қойсаң терең түнге дейін ұйқы жоқ. Түнге таяу осы сайтқа қатысты жұмыстарымды істеп ертерек жатуға тырыстым. Ұйқым келмеді. Төсекке жатып кітап оқыдым. Шамамен жарты сағаттан кейін көзім іліне бастады. Бірақ ары қарай дұрыстап ұйықтау бұйырмаған екен - баламыздың ыстығы көтерілгенін көрдік. Содан ем-домын жасап болғанша таңғы беске таяды. Бала ертең балабақшаға бармайтынын түсініп, оятқыштың бәрін сөндіріп ұйықтап кеттік...

Сейсенбі

Жоспар бойынша Мадина Шариповамен кездес іп UpWork туралы сөйлесуім керек еді. Мақсат Подкастиң орталығын әлемдік нарыққа шығару. Алдымен аудиоредактурамен айналысамыз деп отырмын. Бірақ кеше оятқыштың бәрін өшіріп тастаған соң, біз сағат онға таман ғана ояндық. Дереу Мадинаға хабарласып, жағдайды түсіндіріп едім, ол тағы күте алатынан айтты. Discovery Coffee-дегі кездесу сағат онда емес, он бірде басталды. Содан екі сағат ұзақ әңгіме айттық. Екеуіміздің бір-бірімізге маман ретінде әкелер пайдамыз мол екенін түсіндім. Алдағы аптада Мадина менен сұхбат алатын болды. Мадинаны шығарып салып, мен сол жерден таңғы асымды іштім: тауық еті мен саңырауқұлақ қосылған Патша омлеті, Испан чизкейкі және Ташкент шайы әдемі кетті.

Әдетте кофеханаларда адамдар абыр-дабыр сөйлесіп, музыка ойнап тұрғандықтан жұмыс істеу қиын. Ал музыканың үстіне музыка қосу біз күткеннен кері әсер береді. Шешім - "white noise" қосу, оның түрі көп. Маған мына нұсқа жақсы көмектеседі.

Енді оқуға кірісуге де болады. Бүгінгі бірінші сабақ "Working with Text" деп аталады мен оны жетік меңгергенмін. Сондықтан бір қарап шыға салдым. Бұл HTML-де мәтінмен жұмыс жасаудағы негіз (base).

Содан кейінгі сабақты да мен жақсы білемін - Lists. Сондықтан мәтінін оқып шықтым да, GitHub-та арнайы репозиторий ашып, осы сабақтың тапсырмасын орындап, сол жерге жүктеп қойдым.

Мен жақсы білетін тағы бір сабақ "Links and Images". Сабақты тез-тез қарап шығам ғой деп ойлағанмын, бірақ шамамен 45 минуттай отырдым. Уақыт көбіне қосымша материалдармен танысуға кетті.

Бұрын көп мән бермеген HTML-дегі a тегінің href атрибуты hypertext reference дегеннің қысқартылған түрі екенін білдім де, файлға сілтеме жасағандағы ../ деген жазумен ./ дегеннің айырмашылығын жақсылап түсініп алуға тырыстым. Кейде бәрін дұрыс жасап осындай қарапайым қадамдар жұмысты тежеген кездер болған.

Кешке йога. Йога оңай дегендер онымен айналыспағандар дер едім.

Сәрсенбі

Роза жұмысқа қайта шыққалы менің жұмыс күндері әр таңым баланы бақшаға апарумен басталады. Содан кейін барып өзімнің үйреншікті ісіме кірісемін. Бірақ бұл күн бала үйде қалды. Алдында көтерілген ыстығы біресе түсіп, біресе көтеріліп, қанды ішті. Оған жөтел қосылды. Әйтеуір бүгін түске таман жағдай жақсарған сияқты. Түсте баламен серуендеп келіп, ұйықтаттым. Енді кодиңге уақыт бөліп қоюға да болатын сияқты.

Бүгінгі сабақ "Commit Messages". Керемет сабақ. Қазір Git туралы жаңа нәрсе үйренсем қуанамын. Бұл құралдың кереметтігіне әзірге тоя алар емеспін. Өкініштісі сабақты аяқтап үлгермедім. Балам оянды. Демек енді ұйықтамайды деген сөз, ал кешке зал. Бүгінге кодиң осымен тәмәм.

Бейсенбі

Баламыз әлі үйде. Бүгін онымен Роза қалады, ал мен кітапханаға барып жұмыс істеп қайтатын болдым. Бала кезімнен бері кітапхана деген бір кітаптар сақталып тұратын мұражай сияқты көрінетін еді. Сөйтсем бұл жұмыс істеуге де өте ыңғайлы жер екен. The Odin Project-тің сабақ оқуға болатын орындар туралы бөліміне осындай амал туралы pull request жасағанмын. Бұл жобаның ерекшелігі сол: кез келген адам оның оқу бағдарламасыны өзгертулер ұсына алады. Егер ұсынысты модераторлар орынды деп шешсе, ол баршаға ортақ оқу материалына қосылады.

:::tip[Идея]

The Odin Project, Full Stack Open сияқты подкастиңге арналған кітап жазу, курс жасау: ашық, тегін, көптілді.

:::

Бүгін кешегі сабақты аяқтап, осы курс аясындағы алғашқы жобама да жеттім: Project: Recipes. Бәрін оқып, жасап шығуға шамамен екі сағаттай уақыт жұмсадым. Әзірге түрі онша емес болса да, берілген тапсырманы толығымен орындап шықтым. Көп уақыт алғаны сол баяғы папкалар арасындағы сілтемелерді жасау болды.

Сабақтың соңында мына жазбаны тағы бір оқып шығуға кеңес берген екен.

Бағдарламалауды үйрену кезінде де, бағдарламашы болған кезде де оңай болмайтынын қабылдаңыз.

The Odin Project-тің бірталай мақаласын және сабақтарда берілген сілтемелерді қазақ тіліне аударса артық болмайды. Сайтымда қазақшаға аударуға тұрарлық кітаптар мен жобалар тізімін жинай бастадым. Кейін бір уақыт, жағдай болғанда кірісермін.

Жұма

CSS-ті аз-маз білетінмін, бірақ осыған дейін оған бір ден қойып қарамаппын. Дұрыстап зерттеп тастайтын кез келген сияқты.

Ертеңгісін бақшаға кеткен баламызды түске таман алып кетуге тура келді. Содан бүгінгі оқу уақыты сол баланы қараумен өтті деуге болады.

Сенбі

Біздің баланың ауырғаны созылып жатыр. Сондықтан білім алу мәселесі, жағдай түзелгенше бәсеңдейді. Түнде алты-ақ сағат ұйықтағандықтан, бүгін түстен кейін қалғи бастадым. Бұндай кезде кішкене мызғып алуға тырысамын. Ұйқының емі - ұйқы.

"Intro to CSS" сабағының жаттығуларын жасамас бұрын біртүрлі сезім болды: жаттығулар оңай болатынын түсініп тұрсаң да (бұл бастауыш деңгей ғой), істей алмайтындайсың ба, жоқ әлде бұл жаттығу істеуге тұрмайтындай ма... әйтеуір осындай бір түсініксіз жағдай. Қалай болғанда да, жаттығуларды істеп шығуды ұйғардым. Ендігі аптада осындай мәселелерді психологыммен талқылайтын болдық.

Жаттығуларды жасағанда перфекционизмге бой алдырмай тапсырмада берінгенді ғана жасау керек. Одан арғысы кейін жасалады. Бүгін үшінші жаттығуға дейін жасап шықтым, нәтиже мына бетте.

Жексенбі

Кеше баланы дәрігерге көрсеттік. Жағдайы біз ойлағаннан да күрделі екен. Сондықтан алдағы аптада да үйде болады. Бұл дегеніңіз жұмыс пен оқуға аз уақыт бөлінеді деген сөз.

Бүгінгі мәселе - кеше бастаған CSS бойынша жаттығуларды аяқтау. Оларды тез-ақ жасап шықтым. Әлі толық меңгеріп алдым деп айта алмаймын, бірақ осы сабақ бойынша негізгі ақпарат миыма орнықты деуге болады.

Осымен codingPath-тың алғашқысы тәмам. Болашақта бұл посттардың форматы өзгеруі әбден мүмкін. Мен қаншама жыл блогиң әлемінде жүрсем де, ұзақ уақыт бойы, толыққанды жеке блог жүргізіп көрмеген едім. Бұл менің ендігі алғашқы қадамым. Ұзағынан болсын!

Қызықты сілтемелер

Видеоблог: Жеке психологпен жұмыс істеу менің өмірімді қалай өзгертті?
Textcasting – тура подкастиң сияқты, бірақ мәтін үшін. Жасап бастаған подкастиңнің техникалық жағын іске асырған Дейв Уайнер.
Мен осы блогтың мәтінін қазір тікелей VSCode-та жазып жүрмін. Қатты ыңғайлы деп айта алмаймын, оның орнына жеке Мedium Editor жасап алғым келеді.
Өкінішке қарай ма, әлде өкінішке орай ма?
Grit_(personality_trait)
Медитация жасауға арналған австралиялық қолданба Smiling Mind.

UPD: Қазір бұл сайт 11ty-ге негізделген.

Last update: Nov 19, 2024.

codingPath - 0

Елдар Құдайбергенов — Sun, 12 Nov 2023 00:00:00 +0000

codingPath – мен осы блогта бағдарламалауды үйрену барысын сипаттап жазатын постарды біріктіретін тег. Аптасына бір пост жазып тұру ойда бар. Бұл біріншіден өзіме пайдалы іс (қазақша мәтін жазып үйренемін, оқу барысы бойынша есеп, жеке блогым дамиды), екіншіден бағдарламалауды үйреніп бастаған адамдарға да пайдалы болуы мүмкін.

Бұл жазбалар әзірге күнделікке ұқсайды. Бірақ қандай болса да, бірдеңеден бастау керек. Не істесем де кодиңді үйренуді тоқтатпасам болды.

Мен қазір The Odin Project-тің кіріспе курсын өтіп жатырмын. Осы курсты бітірген соң Full Stack JavaScript жолына шығамын деп отырмын. Одан кейін барып Full Stack Open-ді қолға аламын.

Осы тегке қатысты қосымша контент жарияланатын codingPath additional content деген подкаст бастап қойдым.

Git кітап жазу құралы бола алады… екен

Елдар Құдайбергенов — Wed, 01 Nov 2023 00:00:00 +0000

Бұрыннан бері ойлап жүрген бір іс ол подкастиң туралы кітап жазу. Осы ойымды іске асыру үшін биыл нақты қадамдар жасап бастадым. Ең алдымен Git бойынша кіріспе курстан өттім. Сосын GitHub-та сол кітапқа арнап private репозиторий аштым. Енді кітапқа қатысты барлығын сол жерге жазып, жүктеп жүрмін.

Git туралы курсты оқып бастағанда мен ол тек қана бағдарламашыларға арналған құрал екен деп ойлағанмын. Сосын түсінгенімдей Git-ті кез келген адам өз қажетіне байланысты бейімдей алады екен. Гитхабта кітап жазудың қандай жақсы жақтары бар?

Ең алдымен Git-ке жазып, сақтаған нәрсе өзіңіз қазып жүріп өшірмесеңіз кездейсоқ, "өзінен өзі" өшпейді. Бұл Git-тің ең басты қасиеттеріңін бірі: ол жерге жазылған нәрсе жобаның тарихында сақталып тұрады.

Мен Git-ті GitHub-пен бірге қолданамын, сондықтан кітабымды кез келген құрылғыдан жазуға мүмкіндік бар. GitHub-тың телефонға арналған қолданбасы бар, оған қоса телефонның броузерінен кіріп жаза беруге болады.

Кітап беттері .md пішімінде жазылады. Мәтіндер басында README.md файлында жазылады да, кейін әр тарау жаңа файл болып бөлініп шығады.

Кітапты күніге жазуға тырысамын (қиын). Жазып болған соң бәрін сақтап, коммит жасап отырамын.

Болашақта кітапты редактор, корректорлар қарағанда да өте ыңғайлы болады деп ойлаймын.

Подкастиңдегі жаңа қадамдар

Елдар Құдайбергенов — Thu, 12 Oct 2023 00:00:00 +0000

2019 жылдан бері кәсіби түрде подкастиңмен айналысамын. 2023 жылдан бастап уеб-бағдарламалауды меңгеруді бастадым. Соңғы кезде подкастиңге уақыт аз болып жүргені рас. Мен саналы түрде подкастарымды жариялауды азайтып, бағдарламалауға көбірек уақыт бөліп жүрмін.

Осыдан бір ай бұрын "Қазақстан подкастиңін қорғап, оны көпшілікке тарату жолында істей алғанымша істедім ғой, енді болар" деген ойға келгенмін. Оған себеп болған QazPodcast-тың "Соңғы жорық" деген эпизодында баяндалған оқиға. Бірақ, Құдай оңдап, психологым қолдап, бұл белестен жаңа бір жол таба алғандаймын.

Қысқасы, осы кезге дейін подкастиң саласында жиған тәжирибемді ысырып тастау қате болар деген шешімге келдім, жалпы подкастерлік ісіме көзқарасымды өзгерткенім дұрыс болады екен. Қазір діттеп отырған бірнеше қадам бар:

[x] 2019 жылдан бері подкастиң тақырыбына қатысты жиған кітаптарымның барлығын Астанадағы ҚР Ұлттық академиялық кітапханасына өткіземін (өткіздім);
[ ] 2024 жылы қаңтар мен наурыз аралығында подкастиң бойынша ашық, тегін курс өткізгім келеді;
[ ] 2024 жылғы Қазақстан подкастерлері құрылтайын офлайн өткізу (демеуші керек).

Мен осыған дейін подкастиңге қатысты жасаған бірталай қатемді түсініп, түзетуге әрекет етіп жатырмын. Мысалы, бұрын мен подкаст емес нәрселерге көп қарасам, енді назарым қазақстандық подкастар мен подкастерлерде болмақ. Бұрын мен Қазақстан подкастиңіне қатысты көбіне "қорғау", "тарату" деген етістіктерді қолдансам, енді олардың орнын "дамыту" сөзі басады. Осы сөздің арқасында бірталай іске деген көзқарасым өзгерді. Бұл өзгерісті парадигмалық өзгеріс деуге де болатын шығар.

Сілтемелер

Подкастиң технология бола ала ма?

Елдар Құдайбергенов — Thu, 02 Mar 2023 00:00:00 +0000

Мен подкастиңге анықтама бергенде ішінде «технология» сөзін қолдандым. Bakytgul Salykhova осы туралы пікірін айтып, «Подкастинг технология бола ала ма?» деген сұрақ көтерді.

Меніңше, технология деген ұғым физикалық құрылғылар мен жабдықтарды ғана емес, сонымен қатар, белгілі бір мақсатқа/нәтижеге жету үшін қолданылатын әдіс, тәсілдерді де қамтиды. Осы мағынада мен подкастиңді технология деп санаймын, себебі ол аудио және бейнемазмұнды тарату және тұтыну үшін түрлі әдістер мен процестер жиынтығын қамтып, бұл процесті автоматтандырады.

Подкастиң толығымен іске асуы үшін RSS-арнадан басқа, аудио және бейне кодектер, хостиң қызметтері және ойнату құрылғылары сияқты түрлі технологияларды пайдалану керек. Бұл технологиялардың барлығы подкастты таратуға және тұтынуға мүмкіндік беру үшін бірге пайдаланылады.

Интернетте мазмұнды таратудың көптеген басқа әдісі бар. Бірақ олар міндетті түрде технология бола бермейді. Бейне немесе аудиофайлды сайтқа жүктеу/жариялау – мазмұнды тарату әдісі. Бұл әдіс подкастиңде мазмұнды тарату және тұтыну үшін қолданылатын технологиялар мен әдістердің кейбірін қамтыса да, бұл процесті автоматтандырмайды. Тағы бір мысал, файлды немесе файлды ашатын сілтемесі бар электрондық хат жіберу, бұл – файлы тарату әдісі. Сол сияқты месенжерлер арқылы файл жіберу де – әдіс.

Бұл әдістер мен подкастиң арасындағы негізгі айырмашылық мынада: подкастиң мазмұнды RSS көмегімен жеткізіп қана қоймай, подкастқа жазылуға мүмкіндік беріп, мазмұнды тұтыну процесін автоматтандырады. Оған қоса, подкастиң түрлі технологиялардың басын қосып, оларды бір процеске айналдырып отырғандықтан да, мен подкастиңді технология деп білемін.

Сонымен қатар подкастиң әлемдік медианарыққа айтарлықтай әсер етіп, контент жасаушылар мен тұтынушылар үшін жаңа мүмкіндіктер туғызды. Подкастиң әлемдік деңгейдегі салаға да айналды. Подкастерлер мен подкастиңмен айналысатын ұйымдар саны жылдан жылға артып келеді. Меніңше бұл – подкастиң жай ғана әдіс емес, әртүрлі контексттер мен салаларда қолданылатын технология екенінің көрсеткіші.

Сондай-ақ, подкастиң жай технология емес, ол – деорталықтандырылған технология деуге де болады. Подкастиң арқылы таралған мазмұнды сан алуан қолданбалар мен тұғырларда тұтынуға болады. Орталықтандырылған технологиялар арқылы таралған мазмұнды тұтыну сияқты бір нүктеге байланбаған. Тыңдарман подкастты қашан, қалай тұтынам десе де өз еркі. Ал подкастерге подкаст бастау үшін басқа тараптан рұқсат алып, оны белгілі бір тұғырға немесе жүйеге тіркеу де міндетті емес. Әр адам өз компьютерімен-ақ подкасттың RSS-арнасын жасай алады. Осы қасиетіне байланысты подкастиң мазмұнды таратуға арналған басқа технологиялар мен әдістерден ерекшеленеді.

Егер сіз де өз салаңызда осындай технологияны қолданғыңыз келсе, қазақ тіліндегі «Подкастиң негіздері» деген тегін онлайн-курстан өтіп, өз подкастыңызды бастасаңыз болады.

Подкаст жанр бола ала ма?

Елдар Құдайбергенов — Mon, 13 Feb 2023 00:00:00 +0000

Алматыда «Мedia Құрылтай» деген шарада Әйнел Әмірхан сөз сөйлепті. Сөйлегенде подкастиңнің мазмұнды таратуға арналған технология екенін анықтап тұрып айтыпты.

Әйнел презентациясында подкастиңге қатысты «жанр тазалығы» деген сөз тіркесін қолданады. Мен оны оқып, зерттеп көрдім де, ойландым: подкаст жанр бола ала ма?

Әдетте «жанр» деген шығарманың құрылымына сай болады. Сонымен қатар кез келген жанр әрдайым өзгеріп отырады екен. Жалпы алғанда, мені жанрлардың әлі де толық нақтыланбағандығы таңғалдырды.

Сөйте келе мынадай сұрақ пайда болды: жанрлар әрдайым өзгеріп отыратынын ескере отырып, біз кез келген шығарманы оның тұтынушыға жету жолына байланысты жанрға бөле аламыз ба?

Стрим мен подкастиң

Мәселен, «стрим» деген ұғым бар. Ол туралы интернет былай дейді: «стрим – бұл провайдерден пайдаланушыға аудио және бейне деректердің онлайн түрде үздіксіз беріліп отыруы. Дәлірек айтқанда, «интернеттегі тікелей эфир. … "Стрим" сөзі ағылшын тілінен аударғанда "ағын" дегенді білдіреді.»

Қазіргі таңда әлеуметтік желілердің басым көпшілігінде әр қолданушы стрим жасай алады. Ал атауы «стрим» болуы үшін ол жерде не болып жатқаны маңызды емес, сол мазмұнның таралу жолы маңыздырақ, бұл – интернеттегі тікелей эфир. Стримдердің түрлері көп, бірақ олардың бәрін біріктіретіні – оның технологиялық жағы.

Ал енді подкастиңге келсек. Мазмұн «подкаст» деп аталуы үшін ол интернетте <enclosure> деген тегі бар RSS-арна арқылы таралуы керек. Осы жерде жаңағы стриммен ұқсастығы мен үшін айқын. Подкастиңді технология ретінде алатын болсақ, мазмұнның құрылымына қарағанда, оның тұтынушыға жету жолы маңызды. Кез келген нәрсені таратуға болады, бірақ таралу жолы белгілі болуы керек, ол – RSS-арна.

Осыған орай «стрим» және «подкастиң» ұғымдары интернетте таралу жолына байланысты бөлек жанр бола ала ма?

Жанр әлде санат

«Подкаст» және «стрим» терминдері аудио, бейнемазмұнды жеткізудің нақты әдістеріне қатысты екені рас болса да, олар дәстүрлі мағынада жанр емес. Өйткені жанр әдетте мазмұнның өзіне, оның құрылымына байланысты. Мазмұнның жанры оның жеткізілу жолына еш қатысы жоқ. Мысалы, комедиялық подкаст жеткізу әдісіне байланысты подкаст болады, ал жеткізілген мазмұн түріне байланысты оның жанры – комедия.

«Подкаст» пен «стримді» жеткізу әдісіне байланысты санат (category) ретінде қарастыруға болады. Шығарманың жанры оның тақырыбына, стиліне және форматына байланысты анықталса, жеткізу әдісі жай ғана мазмұнды тұтынушыға қалай таратып, қалай қабылдағанын білдіреді.

Санат – ұқсас сипаты немесе қасиеті бар, бірге жіктелуі мүмкін заттар тобы. Санаттың мақсаты күрделі ақпаратты жүйелеп, түсінуді; байланысты объектілер мен идеяларды тауып, оларды салыстыруды жеңілдету.

Бұл мағынада, «стрим» мен «подкастиң» – «теледидар», «радио» сияқты аудио немесе бейнемазмұнды жеткізу санаты. Жеткізілетін мазмұн комедия, драма, білім беру, жаңалықтар және т.б. сияқты әртүрлі жанрларға жатуы мүмкін, бірақ жеткізу әдісін санаты айқындайды.

Қорытынды

Подкастиң технология ретінде жанр бола алмайды, ал подкасттың жанры болуы мүмкін.

MediaКурылтай 2022 KZ, басталуы 07:39:09-да.
Стрим деген не, стример деген кім?

«Ыңғайсыз» адам

Елдар Құдайбергенов — Sat, 12 Nov 2022 00:00:00 +0000

Өз бағдарламаларын подкаст деп атағысы келетін, бірақ RSS-пен жұмыс істегісі келмейтін адамдар үшін мен қаншалықты «ыңғайсыз» екенімді іштей түсінемін.

Біз мазмұнды тұтынудың орталықтандырылған жүйесіне үйреніп қалғанымызды да түсінемін. Подкастиңнің қалай жұмыс істейтінін түсіну қиын. «Немене? Бір подкаст бірден 50 қосымшада жарияланады?! Не үшін? YouTube, TikTok бар ғо…» деп.

Оған қоса «подкаст» сөзі қазір трендте екенін де түсінемін. Сондықтан да көпшілік подкаст бастағысы келетіні таңқаларлық емес, әсіресе БАҚ-тар.

Бірақ! Подкастиңнің 20 жылдық тарихы бар. Подкастиң технология ретінде осы күнге дейін сақталып келгені – адамдар технологияны жанрмен шатастырмағанынан. Егер біз қазір сұхбат пен әңгіме жанрын подкаст деп атасақ, «ертең» подкастиң контент тарату технологиясы терінде көпшілікке тарамай қалады. Ол бүкіл әлемде гүлденеді, бірақ Қазақстанда емес. Блогиң сияқты. Бізде екінің бірі блогы жоқ блогер. Instagram, Facebook – бұл әлеуметтік желілердегі аккаунттар, бұл блогтар емес (менің түсінігім бойынша).

Блогиңнің жік-жігін ашып талдау қиын іс. Бірақ подкастиңге келген мүлдем басқа жағдай. Мұнда бәрі анық: аудио/бейне RSS арқылы таратыла ма? Бұл подкаст! RSS жоқ па? Бұл подкаст емес. Болды. Жанрға, форматқа қатысы жоқ.

«Трендті» ұстанып, подкаст жасағыңыз келе ме? Мархабат, подкаст жасаңыз. Қалай екенін білмейсіз бе? Байланысыңыз: мен сізге бәрін айтып беремін, көрсетемін, үйретемін, тіпті барлық жұмысты да сіз үшін жасап беруге дайынмын.

Мысалы, алдыңғы күні Қазақстан Республикасының Ұлттық Академиялық Кітапханасы -ның қызметкерлеріне подкастиң негіздері бойынша дәріс оқыдым. Gaziza Kudaybergen -мен желтоқсан айында тағы бір кездесу өткіземіз деп келістік.

Мен подкастиңді жақсы көремін және оның Қазақстанда дұрыс түсінігі таралғанын қалаймын.

Әр қиындық ішінде мүмкіндік жатыр. Маған көпшілікке төтеп беру оңай емес, бірақ бұл күрес маған біраз мүмкіндіктер ашып жатыр. Сондықтан сіз де подкастиңнің «қиындығына» мойымай, оның сізге берер мүмкіндіктерін ойлап қойыңыз.

Өмір ағыны

Елдар Құдайбергенов — Sun, 20 Sep 2009 00:00:00 +0000

Студенттік өмір басталғалы бірнеше жеті өтті. Сабақтар басқаша, білім алу, колледжге қараганда анағұрлым қызықты. Студенттік өмір ағысына енді кіре бастадым. Алдында кішкене үлгермей, қиналған едім. Енді бір екі жетіден кейін мүлде проблема болмасына кәміл сенем. Егер білсеңіз, менің оқып жатқан тілім орыс тілі (патриоттық сезім жайында әңгіме айтпауыңызды сұраймын =), сондақтан көптеген қызықтар блогымның орыс тіл жағында болып жатыр. Уақыт өте осы блогтыңда тақырыбын жалғастырам.

Жаңа универде, жаңа таныстар пайда болды. Қазақстанның түпкүр-түпкірінен келген шала-қазақ бауырлар. Алматы барлығынада ұнады. Бірақ кішкене қымбатырық екенін байқап үлгеріпті. Өкініштісі — оларға жатақханадан орын бермеді, меніңде алғым келіп еді: “платникам комнаты не даем!” деп өшірді. Олардың ойынша, ақылы түрде оқыса, ата-анасы олигарх! Бақандай бес-алты жатақханасы бар, бір екі бөлмесін бөлсе, қандай жақсы болар еді.

Группаластармен Политехтің алдындағы жасыл шөпті (газон) иемдендік. Сабаққа кірер алдында, ертерек келгендер сол жерде жиналамыз. Үй тапсырмасын орындап, араласамыз. Басқа студенттер ешқашан солай жиналмағандай, алдымен бізге бақырайып көп қарады, біз түсінбедік. Кім білсін, мүмкін ол жерде отыруға болмайтын шығар, бірақ әлі күнге дейін ешкім ештеңе деген жоқ. Кейде сол жерге келіп түскі асымызды ішеміз. Көбінесе данер-кебабпен тамақтанамыз ))) Осындай кішкене жиындар топты жақсы біріктіреді.

Топтағылардың әңгімесін тыңдасаң, барлығы осындай топқа келгеніне өте қуанады, және достарының алдында мақтан тұтады екен. Сонда менде сіздің алдыңызды мақатанып отырғандаймын, бірақ мен жай ғана кезінде арман болған топты жинағаным жайында жазып отырмын =)

Қарап тұрсаныз, өмір ағыны барлығын өз орнына қойып, реттейтіндей…

Қателескен универ

Елдар Құдайбергенов — Wed, 26 Aug 2009 00:00:00 +0000

Әңгіме былай…

Бұл әңгіме менің жазғы жаңалықтарымда басталды:

Оқу мәселесәне тоқталып өтейін. Ойлаған аль-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің студенті болдым, Механика-математикалық факультеті. Бұйыртса, бірінші қыркүйекте сабаққа барамын =)

Қатты қуанғаным бар. Менің ойымша ҚазҰУ, үлкен қате жасады. Қазір дағдарыс екенін білеміз, ақша бар, бірақ аздау… колледжден кейін түскендер, тек ақылы түрде оқуға мүмкіндігі бар. ҰБТ-ны тапсыруға болады, бірақ бірінші курстан бастайсың, ал егер грантқа ілінбесең, бәрі-бір ақылы түрде оқисың. Ол керек пе? Жоқ! Әскери дайындыққа ілінбейсің, десе де, мен ақылы түрде түспекші болдым, КазГУге. Ақы сомасы, бір жылға 300 000 теңге (шамамен). Алдын-ала төлеу сомасы (первоначальная оплата) бір жылдық ақының 50% (!), төлесең-төледің, төлемесең ренжіме!

Мен ренжімедім, жәй ғана Политехке бардым, бір-екі сағат ішінде студентіне айналдым. Себептердің ең бастысы ол — алдын-ала төлеу сомасы, ол жерде бір жылдық ақының 10%, Жаңа Жылға дейін 50% төлеу міндет, келісімде солай делінген! Ай мен көктей айырмашылықты байқаған боларсыз =)

Менің ойымша Политех, дағдарыс кезіндегі талапкердің жағдайын жақсы түсінген. Ең бастысы — оқуға түсу, ал ақысын төлеуге уақыт жетеді.

Ғаламтордағы керекті суретті табуға көмектесетін 10 сайт

Елдар Құдайбергенов — Fri, 14 Aug 2009 00:00:00 +0000

Мен әр жазылымыма арнайы бір әдемі, тақырыпқа сай сурет қоюға тырысып бағамын. Бүгін сіздерді сурет іздеу тәсілдерімен, арнайы суреттер жиналған сайттармен таныстырып өтемін. Жазылым соңына қарай сіз нағыз кәсіпқой сияқты сурет іздейтін болсыз (сайттар). Айтарлық мен Аврил Лавинь туралы жазылым жаздым, ол Алматыға келмекші екен делік… енді соған арнайы сурет керек.

Imagery

Imagery менің ең таңдаулы сурет іздейтін сервисім, өйткені бұл интуитивті түрде түсінікті, артық ештеңесі жоқ, әдемі, жеңіл сервис. Басқа сурет іздегенде, ол сол бетте бірақ жаңа “вкладкада” ашады, ыңғайлы, суретті жүктеу үшін оны тышқанмен түртсеңіз болғаны. Бір “вкадкада” 20-100 суретке дейін көрсетеді, тағы JPG, GIF әлде PNG форматтарын ғана іздейтін етіп баптауға болады, несеме суреттердің мөлшерін, түрлі-түсті немесе ақ-қара етіп шығаратын баптаулары бар. Тексеру.

Google сурет іздеу сервисі

Google кескін, бәлкәм бұл ең көп тараған сурет іздейтін сервис болар, ол мыңдаған суреттерді тез-арада тауып береді. Сіз суреттерді PNG, JPG, GIF не BMP форматтарына сәйкес іріктей аласыз, немесе мөлшерін, түсін, түрін (тип): адам беті, сурет, сызық, түсін көрсету арқылы, іріктеп керек деген суретті таба аласыз. Тексеру.
PS. Айытпақшы, Google-дің PicasaWeb деген сервисі бар, арнайы фотохостинг, көртеген слайд, суретпен бөлісу, пікірлер деген сияқты функциялары бар.

Әрбір іздеу жүйесінің сурет іздеу функциясы бар және олар алысқа кетпеген. Бізге мәлім және одарданда басқа іздеу жүйелерін мына беттен байқауға болады. Ел енді дәл Imagery сияқты, арнайы сурет іздеуге арналған сайттармен бөлісейін.

Flickr

Flickr -ді уеб әлеумет жақсы көреді. Оны әрдайым өздерінің ең жақсы суреттерімен толтырып отырады. Және біз ол суреттерді авторлардың құқықтарын (құқық деген сөз маған ұнамайды!) бұзбай қолдана аламыз, егер құқық йесі рұқсат берсе. Сайтта суреттердің миниатюрасын немесе толық мөлшерде көруге болады. Бір айқындар айтып өтетін жәйт, ол суреттерді әйгілілігіне, жүктелген уақытына және оңыз қызықтырарлығына қарай іріктеу мүмкіндігі. Кейінгі кезде көптеген фликр қолднушылары өз жұмыстарын CretivCommons лицензиясы бойынша таратуды жөн көреді, ол дегеніңіз былай: егер рұқсат етілсе, сіз суреттерді қолдана аласыз, бірақ ол жұмыстың кейбір құқықтары қорғалған болады. Тест.

Webshots

Тағы бір сурет алмасуға арналған алпауыт, бұл жерге қолданушылар ең таңдаулы суреттерді жүктеп онымен бөліседі. Көбінесе бұл жерде бір қызықты суреттер немесе “Рабчий столға” арналған суреттер табуға болады. Өзім көп қолданбаймын. Тест.

Photobucket

Photobuket – бұл өте үлкен суреттер қоры. Бұл сайтты үлкен суреттерге арналған тегін хостинг ретінде алуғада болады, көптеген уеб-шеберлер, блогшылар өз сайттарының,блогтарының үлкен немесе салмақты суреттерін дәл осы жерде сақтағанды жөн санайды. Осыған орай көптеген суреттердің авторлық құқықтары бұзылған болуы мүмкін, сондықтан абайлап қолданыңыз. Тест.
PS: тек қана сурет емес, видео сақтауғада болады екен.

Getty Images

Getty Images Search – өзің бай және сирек кездесетін суреттер қорын мақтан тұтады. Ол суреттерді бүкіл әлемде газет-журналдар (жОрнал?!), корпаративті блогтар қолданады. Адамдар көптеген жинақтардың ішінінен дәл соларға керек суреттерді тауып қолданады. Бұл сайттың суреттерін іздеу жүйесінен табу қиын, өйткені олар индексацияны жауып тастаған. Суреттер тегін емес, тіркелу қажет. Тест.

Төменде тек суретке байланысты Қазақстандық сайттардың тізімі:

Pics.KZ – cуреттеріңізді тез әрі оңай түрде форум, блогтарда және т.б. жерлерде көрсетуге, немесе жариялауға мүмкіндік беретін қызмет;
Canvas.KZ – әлеуметтік фото-сервис, қазіргі кезде жабық тестілеу кезеңінде, “шақыру билетін” мына жерден алуға болады;
iTrash.KZ – фотохостинг;

Ескерту: Сурет іздеу жүйелері сізге ғаламтордағы ең әдемі суреттерді табуға көмектеседі, бірақ бұл жерде сіздің “Тап-тапқандікі, Ешкі баққандікі!” деген әңгіміңіз жүрмейді. Ол суреттердің авторларының құқықтары бар, соларды байқаучызда, суретті түзетіп, PhotoShop-та өңдеп бұзып алып жүрмеңіз. Есте сақтаңыз, ол суреттер сіздікі емес! Кейбір суреттер Creative Commons лицензиясымен қорғалған болыу мүмкін, соларды ескеріңіз.

2009-шы жаздың жаңалықтары

Елдар Құдайбергенов — Tue, 04 Aug 2009 00:00:00 +0000

Бүгін менің ұйқым қанды…

Туиттерімді оқитындар, мен неге көп уақыт бойы жоқ болып кеткенімді біледі. Бірақ мен олар үшін күнде бармын, өйткені ол жерде құдайдың құтты күні отыратын болдым. Сондықтан блогыма жазбай жүргенімді байқамағанда шығар. Байқап қарасам, әрдайым, өзім білмей жазып жүрген тақырыпта бар екен, ол Алматы тақырыбы. Осы қалада тұрамын, оқимын, қызметте осында. Неге сол туралы жазып отырмасқа?)

Өзі болған жаңалықтар көп, ұмытпасам барлығын жазам.

Жұмысымды ауыстырдым. Бұрынғы орнымда тура екі жыл істеппін. Мен ол жерге аузы сары студент болып келіп едім, сұрағанымның барлығын үйретті, өзім ол жерде жұмыс істегеніме өте қуанушы едім. Өкінішке орай, кейіннен біздің лабаратория жабылды, ал адамдарын басқа лабараторияларға ауыстырды, “кризис” деп жұмыстан шығарды. Мен бұрынғыдай түнде жұмыс істей алмадым, бұл мен үшін өте маңызды. Егер бұрын өзім үшін, жұмыстан қанағат алу үшін істесем, енді ондай сезімдерді сезіне алмадым. Не болғанын кім біледі, әйтеуір дұрыс болмады…

Бірақ менің жұмыссыз күндерім көпке созылмады =) жұмыссыз отыра алмайды екенмін. Ал ең қызығы, мен ол жұмысты Туиттер арқылы таптым, немесе ол жұмыс мені тапты деседе болады. Ол күндері мен мына блогты көтеру үшін, WordPress туралы көп мақалалар жадым. Әрине туиттерден сол мақалаларға сілтемелер лақтырып отырдым. Осының барлығын оқыған кісі, маған WordPress-те істейтін сайттың веб-шебері болуды ұсынды. Жалақысы жақсы; жұмыс “удаленно”, офиске барудың қажеті жоқ; сүйікті WordPress! Тағы не керек?)

Оқу мәселесәне тоқталып өтейін. Ойлаған аль-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің студенті болдым, Механика-математикалық факультеті. Бұйыртса, бірінші қыркүйекте сабаққа барамын =) Менің оқуға түскенім өте дұрыс болды. Алматы экономикалық колледжін бітіре сала, бар ойым осы оқу орны еді, неге екенін білмеймін, басқаларына барғым келмеді, тек КазГУ! Енді “Болашақ” туралы ойлауға да болады. Негізі колледжден кейін де түсүге болады екен (бакалавриат), бірақ менің дипломымның орташа баллы 4.0, ал керегі 4.5 – 5.0 балл. Егерде мен колледже оқығанда осыны білсем, мүмкін қазір бағам жақсырақ болар еді?) Ол кезде біздің оймызда тек осы колледжді бітіру еді. “Болашақ” туралы ойламадық, білмедік… Ал енді барлығы басқаша, енді білемін, ойлаймын, ұмтыламын. Неде болса, бір Алланың өзі жар болсын.

Жақынарада, бұйырса, ноутбук сатып алмақшымын. Онда блогер өмірі тағыды жақсы жағына өзгеретіні сөзсіз. Тұған ауылым Ақшиге сапар шекпекшімін) Ол жерді сағындым. Бұрын мүлдем ойламаушы едім, қазір қатты барғым келіп жүр, көпке емес, бір-екі күн маған молынын жетер еді… Достарыммен кездесіп, Тасқотанның суына бір сүңгіп, Күртінің балығын аулап, Ілеге шомылсам дегендей))

Осылай-осылай жазғы өзгерістерден рахаттанып жүргенім бар…

Үнді фильмі

Елдар Құдайбергенов — Thu, 23 Jul 2009 00:00:00 +0000

Алдыңғы жетіде Ұзын-Ағашқа, ағамның кенже ұлы мен апасы екеуі қонаққа келіпті. Мен оны біле сала аттың басын сол жақа бұрдым. Кешке таман барып, сөйлесіп, тамақ-шай ішіп болған соң, жайғасып теледидар қарап отырдық. Апасының Үндістанның шым-шытырман киносын көретін әдеті бар еді, бұл кеш ерекше болмады. Қарасам, Қыдырәлі (биыл бесте) әншейін киноны қызыға қарайтын “машинкаларымен” ойнап отыр. Менің оған қарап отырғанымды көре сала: -Бұл киноны көргем мен! – деп, ары қарай ойнай берді. Қайдан білсін Үндістанның киноларының барлығы бірдей екенін.